دسته سینما و تلوزیون

پانزدهم شهریورماه، در سیزدهمین شب روایت و تصویرِ گالری سروناز شیراز، مستند «پروانه» ساخته بهمن کیارستمی، پرتره‌ای از پروانه اعتمادی، نقاش برجسته و تجربه‌گرای ایرانی، نمایش داده شد؛ مستندی که بیش از آنکه بخواهد زندگی‌نامه یک نقاش را روایت کند، می‌کوشد به جهان ذهنی هنرمندی نزدیک شود که سال‌ها خودخواسته و آگاهانه از مرکز توجه فاصله گرفته و غیاب را به بخشی از شیوه زیستن و کار کردن خود تبدیل کرده است.

نشانه‌های شنیداری در فیلم از آن عناصری هستند که اغلب نادیده گرفته می‌شوند و حتی از گوش تیزبین‌ترین تماشاگران هم پنهان می‌مانند. برای همین است که اگر فیلمسازی نشانه‌های صوتی غیرکلامی مانند افکت یا موسیقی را پایه‌ و زیربنایی برای بیان بار مفهومی فیلم خودش در نظر بگیرد کار پر ریسکی می‌کند که ممکن است به درک نشدن یا تفسیرهای نادرست از اثرش دامن بزند. تکیه بر نشانه‌ای شنیداری که شاید تماشاگر متوجه نشود، با وجود نامطمئن بودن، شیوه‌ای است که فیلمسازانی مانند استنلی کوبریک یا وس اندرسن گاه و بی‌گاه در پیش گرفته‌اند و نتایج درخشانی هم گرفته‌اند. در فیلم «مرغ» (به انگلیسی Hen/ به یونانی Kota) محصول ۲۰۲۵ یونان، آلمان و مجارستان به کارگردانی گیورگی پالفی نیز به چنین موردی برمی‌خوریم.

بهروز وثوقی با درک میدان نیرو و آفرینش هنری در مقوله بازیگری، برای تاریخ سینمای ایران گنجینه‌ای شاخص و والا را به یادگار گذاشته است که در آن می‌توان انواع حس‌ها و هم‌افزایی آن‌ها، جامع‌الاضداد بودن کاراکترهای تألیفی را دید که قله این آفرینش در اتفاق‌های جهانی در بازیگری، مانند «گوزن‌ها» ۱۳۵۳، «کندو» ۱۳۵۴ و «سوته‌دلان» ۱۳۵۶ است.

شاید بتوان گفت «رومولوس» به کارگردانی قیس یساقی یکی از پُرتوقع‌ترین نمایش‌هایی بود که همه از آغاز پیش‌فروش، بی‌صبرانه در انتظار شروعش بودند و دقیقاً از شب اول آغاز اجراها تاکنون، برای خیلی‌ها آن توقع بالا فرو ریخت و متعاقباً تجربه‌ای همراه با حسرت را برای مخاطب تشنه باقی گذاشت. شخصاً از دیدن کار تا حدود زیادی سرخورده شدم. علی‌رغم اینکه برای خیلی از دوستان، کار در سطح متوسط باقی مانده، اما از دید نگارنده حتی به زیر متوسط نزول می‌کند و این دقیقاً به خاطر همان توقع بالا از مجموعهٔ گروه کارگردانی، بازیگری و عوامل اجرایی این پروژه است.

روز سینما در تقویم فرهنگی ایران فقط یک مناسبت برای یادآوری تولد سینما یا گرامی‌داشت سینماگران نیست، فرصتی است برای مکث کردن و نگاه دوباره به هنری که بیش از یک قرن است بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی فرهنگی و اجتماعی ما شده است. سینما در ایران، از همان سال‌های نخست ورودش، تنها وسیله‌ای برای سرگرمی باقی نماند. به‌تدریج به زبان تازه‌ای برای روایت جامعه، انسان ایرانی، دغدغه‌ها، رؤیاها و حتی بحران‌هایش تبدیل شد. به همین دلیل یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سینمای ایران، پیوند عمیق آن با مسائل اجتماعی است بسیاری از فیلمسازان ایرانی کوشیده‌اند دوربینشان را به میان مردم ببرند و درباره فقر، خانواده، مهاجرت، تنهایی، عشق، اختلاف طبقاتی، بحران هویت و روابط انسانی حرف بزنند و تصویری نه‌چندان راحت از جامعه را پیش روی تماشاگر قرار دهند.

اسعدیان در ابتدای نشست که محمدمهدی عسگرپور نیز، او را همراهی می‌کرد، بیان کرد که ترجیح می‌دادند، در این روز گرامیداشت روز سینما برگزار شود اما به برگزاری برنامه در یک هفته پیش‌رو منتهی می‌شود و از چند پیشکسوت تقدیر خواهد شد.