تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۷ ساعت ۰۸:۵۴
گروه جامعه: تحلیل دادههای ۱۰ ساله ماهوارهای و ایستگاهی در تهران نشان میدهد که داغ شدن آسفالتها و ساختمانها و ایجاد کورههای گرمایی غلظت گاز سمی ازن را به بیش از دو برابر میرساند.
گاز ازن بر خلاف لایههای بالای جو که مثل یک سپر حمایتی جلوی اشعههای مضر خورشید را میگیرد، وقتی در سطح خیابان و ریه ما قرار میگیرد تبدیل به یک آلاینده سمی و بسیار خطرناک میشود. این گاز سمی به صورت مستقیم از اگزوز ماشینها یا دودکش کارخانهها بیرون نمیآید، بلکه یک آلاینده «ثانویه» است. در حقیقت وقتی دود خودروها و آلایندههای صنعتی تحت تأثیر تابش شدید خورشید و گرمای زیاد قرار میگیرند، یک واکنش شیمیایی رخ میدهد و گاز سمی ازن یا O3 تشکیل میشود.
آرشام نخجیری و امیناله کاکرودی از گروه سنجش از دور و GIS دانشگاه تهران در یک بررسی ۱۰ ساله (از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳)، ارتباط میان گرمای سطح زمین و تولید این آلاینده خطرناک را مورد بررسی قرار دادهاند. این پژوهشگران با ترکیب دادههای ساعتی ۲۰ ایستگاه پایش کیفیت هوای تهران و تصاویر ماهوارهای دریافتند که با داغتر شدن زمین، سرعت تولید گاز ازن به شدت بالا میرود. دادههای پژوهش نشان میدهند وقتی دمای سطح زمین از زیر ۱۵.۹ درجه به بالای ۳۹.۱ درجه سانتیگراد میرسد، میزان ازن روزانه بیش از ۲ برابر شده و از ۱۰.۳ به ۲۱.۴ ppb میرسد. این پدیده حتی دشهر باعث شد دمای سطح زمین افت کند (به حدود ۳۳.۳ درجه در روز رسید) و میزان ازن هم کم شود. اما این تنفس کوتاه زیستمحیطی با پایان کرونا تمام شد و در سال ۲۰۲۱ با بازگشت ترافیک، غلظت ازن روزانه به اوج تاریخی خود (با میانگین ۱۹.۳۲ ppb و حداکثر ۴۴.۷۲ ppb) رسید.
پژوهشگران تاکید میکنند که برای نجات پایتخت از این کوره سمی، راهکارهای ساختمانی و شهری باید تغییر کنند. کاشت گیاهان روی پشتبامها (سقفهای سبز)، استفاده از مصالحی که نور و گرمای خورشید را بازتاب میدهند و گرمای کمتری جذب میکنند و همچنین باز نگاه داشتن مسیرهای طبیعی وزش باد از اقداماتی است که میتواند دمای سطح شهر را پایین بیاورد.
البته در کنار این نتایج دقیق، محدودیتهایی هم وجود داشته است؛ از جمله اینکه تعداد محدود ایستگاههای پایش کیفیت هوا (۲۰ ایستگاه) و توزیع ناهمگون آنها باعث شده تا نقشهها بر اساس تخمینهای فاصلهای شکل بگیرند. بیشک افزایش ایستگاههای زمینی و پایش مداوم سایر مواد شیمیایی در آینده میتواند تصویر بسیار دقیقتری از رفتار این آلاینده سمی در اختیار مدیریت شهری قرار دهد.
گاز ازن بر خلاف لایههای بالای جو که مثل یک سپر حمایتی جلوی اشعههای مضر خورشید را میگیرد، وقتی در سطح خیابان و ریه ما قرار میگیرد تبدیل به یک آلاینده سمی و بسیار خطرناک میشود. این گاز سمی به صورت مستقیم از اگزوز ماشینها یا دودکش کارخانهها بیرون نمیآید، بلکه یک آلاینده «ثانویه» است. در حقیقت وقتی دود خودروها و آلایندههای صنعتی تحت تأثیر تابش شدید خورشید و گرمای زیاد قرار میگیرند، یک واکنش شیمیایی رخ میدهد و گاز سمی ازن یا O3 تشکیل میشود.
آرشام نخجیری و امیناله کاکرودی از گروه سنجش از دور و GIS دانشگاه تهران در یک بررسی ۱۰ ساله (از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳)، ارتباط میان گرمای سطح زمین و تولید این آلاینده خطرناک را مورد بررسی قرار دادهاند. این پژوهشگران با ترکیب دادههای ساعتی ۲۰ ایستگاه پایش کیفیت هوای تهران و تصاویر ماهوارهای دریافتند که با داغتر شدن زمین، سرعت تولید گاز ازن به شدت بالا میرود. دادههای پژوهش نشان میدهند وقتی دمای سطح زمین از زیر ۱۵.۹ درجه به بالای ۳۹.۱ درجه سانتیگراد میرسد، میزان ازن روزانه بیش از ۲ برابر شده و از ۱۰.۳ به ۲۱.۴ ppb میرسد. این پدیده حتی دشهر باعث شد دمای سطح زمین افت کند (به حدود ۳۳.۳ درجه در روز رسید) و میزان ازن هم کم شود. اما این تنفس کوتاه زیستمحیطی با پایان کرونا تمام شد و در سال ۲۰۲۱ با بازگشت ترافیک، غلظت ازن روزانه به اوج تاریخی خود (با میانگین ۱۹.۳۲ ppb و حداکثر ۴۴.۷۲ ppb) رسید.
پژوهشگران تاکید میکنند که برای نجات پایتخت از این کوره سمی، راهکارهای ساختمانی و شهری باید تغییر کنند. کاشت گیاهان روی پشتبامها (سقفهای سبز)، استفاده از مصالحی که نور و گرمای خورشید را بازتاب میدهند و گرمای کمتری جذب میکنند و همچنین باز نگاه داشتن مسیرهای طبیعی وزش باد از اقداماتی است که میتواند دمای سطح شهر را پایین بیاورد.
البته در کنار این نتایج دقیق، محدودیتهایی هم وجود داشته است؛ از جمله اینکه تعداد محدود ایستگاههای پایش کیفیت هوا (۲۰ ایستگاه) و توزیع ناهمگون آنها باعث شده تا نقشهها بر اساس تخمینهای فاصلهای شکل بگیرند. بیشک افزایش ایستگاههای زمینی و پایش مداوم سایر مواد شیمیایی در آینده میتواند تصویر بسیار دقیقتری از رفتار این آلاینده سمی در اختیار مدیریت شهری قرار دهد.