- با تشدید حملات منطقهای و افزایش تنشهای دریایی در خلیج فارس، تعمیق شراکت میان مسکو و تهران چگونه هم بر جنگ اوکراین و هم بر بحران گستردهتر امنیتی در خاورمیانه تأثیر گذاشته است؟
نچه در جنگ کنونی و همچنین در جنگ اوکراین بهروشنی دیده میشود، این است که روابط روسیه و ایران تا چه اندازه در هم تنیده شده و چگونه دگرگون شده است. برای مثال، ایران پهپادهای شاهد را در اختیار روسیه قرار داد که در جنگ اوکراین بهطور گسترده به کار گرفته شدند. در مقابل، روسیه نیز در زمینهٔ تصاویر ماهوارهای، احتمالاً پشتیبانیِ هدفگیری، آموزش، کمکهای عملیاتی و تبادل دادهها حمایتهای مهمی از ایران ارائه کرده است. در نتیجه، نوعی همافزایی شکل گرفته که ریشهٔ آن در جنگ اوکراین است و اکنون میبینیم که به این جنگ نیز منتقل شده است. افزون بر این، بسیاری از تهدیدهایی که اوکراینیها هر روز با آن روبهرو هستند، اکنون همان تهدیدهایی است که متحدان آمریکا در خلیج فارس با آن مواجهاند. اوکراین نیز در جریان جنگ، برای همکاری در زمینهٔ مقابله با پهپادها و جنگ ضدپهپادی با شرکای خود در خلیج فارس تماس گرفته بود. میان این دو جنگ پیوندهای فراوانی وجود دارد و به نظر من اشتباه است که آنها را جدا از یکدیگر تحلیل کنیم، زیرا این دو جنگ نهتنها از طریق بازیگران اصلی درگیر، بلکه از راور را مهار میکند یا به تقویت یک شراکت راهبردی بلندمدت میان آنها میانجامد؟
یک نکته کاملاً روشن است؛ اینکه تحریمها پس از وضع شدن، بهویژه در ایالات متحده، بهسختی برداشته میشوند. در مواردی برای روسیه معافیتهای تحریمی صادر شده است، برای نمونه برخی معافیتهای نفتی مرتبط با جنگ با ایران، اما در مجموع تحریمها همچنان پابرجا ماندهاند. ایران در مقایسه با روسیه با تحریمهای بسیار گستردهتری روبهرو بوده است، اما اکنون هر دو کشور در عرصهٔ بینالمللی در موقعیتهای مشابهی قرار گرفتهاند. تا حدی، بله، هر دو منزوی شدهاند اما در عین حال، راههای تازهای برای همکاری با یکدیگر یافتهاند. همکاری آنها در زمینهٔ دور زدن تحریمها بهطور چشمگیری گسترش یافته و به بخش مهمی از روابط دو کشور تبدیل شده است.
دشوار است بگوییم آیا تحریمها مستقیماً آنها را به سوی یکدیگر سوق میدهد یا نه، اما بیتردید حوزههای تازهای برای همکاری ایجاد کرده است. بهویژه روسیه از تجربهٔ طولانی ایران در سازگار شدن با تحریمها و دور زدن آنها چیزهای زیادی آموخته است.