۱۳۹۸/۰۷/۱۱ ۲۰:۴۷
امام على (علیهالسلام) میفرمایند: «آفةُ الحِلمِ الذُّلُّ» آفتِ بردبارى، خوارى است. (غررالحکم/3940)
منظور از این حديث چيست؟ مگر کسی براثر بردباری خوار میشود؟ اين چه نوع خواری و ذلتی است؟
هر چيزی در اين عالم دارای آثار، فواید و آسیبهایی هست، مثلاً امام صادق (علیهالسلام) در مورد علم میفرمایند: «الْخَشْيَةُ مِيرَاثُ الْعِلْمِ» يعنی خشيت نتيجه و اثر علم است. (1) بهعبارتدیگر يعنی کسی که دارای علم است، اين علمش سبب خشيت میشود.
از سوی ديگر برخی از امور هستند که آفت اين علم هستند يعنی سبب میشوند که علم نتايج مثبت خود را از دست بدهد؛ هم چنانکه حضرت در ادامه حديث میفرمایند: «آفَةُ الْعُلَمَاءِ ثَمَانِيَةٌ الطَّمَعُ وَ الْبُخْلُ وَ الرِّيَاءُ وَ الْعَصَبِيَّةُ وَ حُبُّ الْمَدْحِ وَ الْخَوْضُ فِيمَا لَمْ يَصِلُوا إِلَى حَقِيقَتِهِ وَ التَّكَلُّفُ فِی تَزْيِينِ الْكَلَامِ بِزَوَائِدِ الْأَلْفَاظِ وَ قِلَّةُ الْحَيَاءِ مِنَ اللَّهِ وَ الِافْتِخَارُ وَ تَرْكُ الْعَمَلِ بِمَا عَلِمُوا»؛ يعنی براى علماء ده نوع آفت وجود دارد: طمع، بخل، ريا، عصبيت، حب مدح، وارد شدن و بحث از مسائلى كه در آنها و فهميدن حقيقت آنها براى او محال است، تكلف در تزيين کلام به الفاظ زائد، کم شدن حیا از خداوند، افتخار (روى عناوين و جهات دنيوى و امور مادى افتخار و مباهات نمودن) و سستى كردن در مقام عمل.