۱۴۰۰/۰۲/۱۴ ۱۹:۵۰
جايگاه دعا در انديشه شيعه را توضيح دهيد؟
پاسخ:
«دعا» در لغت به معناى خواندن چيزى است بهسوی خود با آواز و يا سخن. ابن فارس در تبيين معناى ريشه اين واژه مىگويد: «هو أن تميلَ الشيءَ إليك بصوتٍ وكلامٍ يكون منك؛(1) دعا، به معناى متمايل كردن چيزى به سمت خود با صدا و گفتهات است.»
بنابراين، «دعا» به معناى توجه دادن مَدعُوّ بهسوی داعى براى جلب منفعت يا دفع ضرر است. كلمه «دعا» در قرآن و احاديث اسلامى با عنايت به مفهوم لغوى آن، در معانى مختلفى استعمال شده است. آنچه در اینجا تبيين آن مهم و لازم است، تبيين مفهوم حقيقى دعاى انسان در برابر آفريدگار و جمعبندى اجمالى آيات و احاديثى است كه درباره آن واردشده است:
الف. حقيقتِ دعا
با تأمل در كاربرد كلمه «دعا» در قرآن و حديث، معلوم مىگردد كه دعاى انسان در برابر خداوند متعال، در حقيقت به معناىِ خود را بنده و نيازمند مطلق به خدا ديدن و با پرستش او درصدد جلب عنايت و رحمت او برآمدن است. به همین جهت، هر چه انسان از معرفت و شناخت بيشترى برخوردار باشد، دعاى او افزونتر مىگردد. ازاینرو، میبينيم كه پيشوايان دين به دليل آنكه در بالاترين مراتب عقل و معرفت بودند، بيش از ديگران خود را نيازمند به خدا مىدانستند و فو عموي پيامبر (ص) متوسل شده و گفته: «اللهم إنا كنا نتوسل إليك بنبينا فتسقينا وإنا نتوسل إليك بعم نبينا فاسقنا؛(9) خدايا! ما به واسطه پيامبران بهسوی تو متوسل میشويم. پس ما را سيراب نما و ما بهواسطه عموي پيامبرمان بهسوی تو متوسل میشويم. پس ما را سيراب نما. »
مطالب مذكور نشان مىدهد كه توسل به اولياى الهى، اجمالاً امرى جایز است و آنها كه آن را ممنوع و مخالف با اصل توحيد مىشمرند، يا از معارف قرآن آگاهى ندارند و يا تعصبهاى غلط و اغراض نفساني مانع ديد آنها مىشود.
پينوشتها:
1. ابن فارس، معجم مقائيس اللغة، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، 1404 ق، ج 2، ص 279.
2. غافر (40)، آيه 60.
3. فرقان (25)، آيه 77.
4. أعراف (7)، آيه 134.
5. يوسف (12)، آيه 97- 98.
6. نساء (4)، آيه 64.
7. نيشابوري قشيري، ابوالحسين مسلم بن الحجاج، صحيح مسلم، بيروت، دار إحياء التراث العربي، بيتا، ج 1، ص 218.
8. بخاري جعفي، محمد بن إسماعيل أبو عبدالله، صحيح بخاري، بيروت، دار ابن كثير، اليمامة، 1407 ق، ج 1، ص 448(باب الميت يسمع خفق النعال).
9. همان، ص 342، ح 964.