مفهوم «انسان کامل» از بنیادیترین مفاهیم اندیشه اسلامی است؛ اما این مفهوم در طول تاریخ، قرائتهای متفاوتی یافته است.
مفهوم «انسان کامل» از بنیادیترین مفاهیم اندیشه اسلامی است؛ اما این مفهوم در طول تاریخ، قرائتهای متفاوتی یافته است. در سنت عرفانی، انسان کامل بیش از هر چیز، مظهر جامع اسما و صفات الهی و آینه تمامنمای حق تعالی است؛ انسانی که با سیر و سلوک معنوی، به مقام قرب الهی دست یافته و واسطه فیض میان خالق و مخلوق میشود. در سنت فلسفی، انسان کامل غایت حرکت تکاملی نفس و عالیترین مرتبه وجود انسانی به شمار میرود.
در اندیشه شهید مطهری، شهید صدر و رهبر شهید انقلاب حضرت آیتالله العظمی خامنهای، مفهوم انسان کامل افق تازهای پیدا میکند. در این قرائت، انسان کامل تنها سالکی نیست که به کمال شخصی رسیده باشد، بلکه انسانی است که مسئولیت الهی خود را در متن جامعه و تاریخ ایفا میکند. او نه از جامعه فاصله میگیرد و نه کمال را در انزوای معنوی جستوجو میکند؛ بذیرفت. در این گفتمان، کمال انسان نه در انزوا، بلکه در حضور آگاهانه و مسئولانه در متن جامعه و تاریخ تحقق مییابد. ازاینرو، «حسینی بودن» یک هویت فراگیر است که اندیشه، اخلاق، کنش اجتماعی و حتی نوع مرگ انسان را در بر میگیرد.
ازاینرو، میتوان گفت گفتمان انقلاب اسلامی، مفهوم انسان کامل را از حوزه فردی به عرصه اجتماعی و تمدنی گسترش داده است. انسان کامل، انسانی است که در پرتو ایمان، هم خود را میسازد و هم جامعه را؛ هم به تزکیه نفس میاندیشد و هم به اقامه قسط؛ هم اهل عبادت است و هم اهل مقاومت. «انسان حسینی» در این معنا، صورت عینی و معاصر همان الگوی قرآنی است؛ الگویی که میتواند مبنای تربیت نسل و ساخت تمدن نوین اسلامی قرار گیرد.