شیرمحمد اسپندار در دنیای موسیقی نامی آشناست. چند وقت پیش بود که «سو»ی چشمهایش هم سوژه رسانهها و کاربران فضای مجازی شد. صفحه موسیقی «اعتماد» که پیش از آن نیز به این هنرمند برجسته موسیقی نواحی پرداخته بود، در آن زمان هم سراغ او رفت. خواستیم احوالش را از خودش جویا شویم که دیدیم بیماری چنان شب و روزش را به دشواری کشیده که توان گفتوگو ندارند. این بود که فرزندش، اللهبخش اسپندار از پدر و حال و روزش گفت. اللهبخش گفته بود چند سالی است که استاد ساز را کنار گذاشته و به سبب کهولت، شرایط جسمانی، دیگر نمیتواند بنوازند. حالا شوربختانه درگذشت او بار دیگر نام او را بر سر زبانها انداخت. هنرمندی که در عرصه موسیقی و بهطور مشخص ساز دونلی جایگاهی منحصربهفرد دارد. به مناسبت درگذشت او با صادق چراغی درباره نوازندگی و جایگاه هنری شیرمحمد اسپندار و دلیل بیمانندی او در سپهر موسیقی این سرزمین گفتوگو کردیم. چراغی که آهنگساز، پژوهشگر و نوازنده است، در این گفتوگو از پیشینه ساز دونلی، مقام و اهمیت هنری زندهیاد اسپندار، تجربه معاشرات خود با او و تاثیراتی که از استاد پذیرفته، میگوید.
ساز دونلی از گروه سازهای دیرین است، رد آن را در بیشتر فرهنگهای کهن میتوان دید. از قاره اروپا و فرهنگهای اروپایی و روسیه تا سرزمین سرخپوستان در امریکا و امریکای لاتین. در نقاشیهای بهجا مانده در جایگاههای تاریخی و کلیساها و در کتابهای کهن اروپایی، تصویر این ساز و نوازندگان آن دیده میشود و در داستانهای مذهبی اروپا و اسطورههای یونان جایگاه ویژهای دارد. در ایران هم در پیوند با سازهای هوا-صدا ردپاهایی کهن از این ساز وجود دارد.