۱۴۰۲/۱۲/۰۲ ۰۹:۲۸
پرسش:
قرآن میگوید هر کس میخواهد دین را بپذیرد و هر کس میخواهد نپذیرد، اما اگر نپذیرفت او را وارد آتش جهنم و عذاب میکنیم…(کهف، آیه 29) این چه استدلالی است؟ مثلاینکه بگوییم مردم آزادند اسلام را قبول کنند یا نکنند ولی اگر نکردند، در دنیا مجازات میشوند (اعدام مرتد و کافر) و در آخرت هم وارد جهنم میشوند. اینکه دیگر آزادی نیست. این کجا آزادی در عقیده است؟ این استدلال و روش را همه مستکبران و قلدران تاریخ داشتهاند. قرآن پیامبر هم متناسب با فضای همین مقتدران حرف زده در حالی که اگر از طرف خدا بود اینگونه استدلال نمیکرد. چه پاسخی میتوان داد؟
پاسخ:
مسیری را در نظر بگیرید که به یک دو راهی ختم میشود؛ یک راه آن به باغی سرسبز و پر از خوشی و شادی، راه دیگر به درهای مملو از آتش و درد و رنج منتهی میشود. در آن مسیر راهنماهای مختلفی هستند که از پیش به شما هشدار میدهند و عاقبت هر دو راه را به شما گوشزد میکنند. افزون بر این راهنماها، عقل و خرد شما نیز به شما هشدار میدهد. شما در انتخاب هرکدام از این دو راه آزاد هستید و هرگاه هم اراده کنید میتوانید از آن راه برگردید؛ در این صورت آیا شما آزاد هستید یا نیستید؟ با این وجود اگر کسی راهی را انتخاب کند که سرانجامش آن دره خوفناک است، آیا میتوان گفت: او مجبور بوده است؟
خداوند کسی را جهنمی نمیکند.
خداوند در عین مهربان و بخشنده بودن، حکیم و عادل نیز است. خداوند کسی را جهنمی نمیکند و هرکه جهنمی میشود، به خاطر کارهای خودش است. حتی جهنم و هیزم آن چیزی جز رفتار خود جهنمیان نیست. (1) در حقیقت، آدمی در آن دنیا چیزی جز اعمال خود و آثار خوب و بد کارهایش را نمیبیند؛ (2) به عبارت دیگر، «هر چه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی». ازاینرو عذاب از سوی خدا نیست؛ بلکه چهره واقعی اعمال ما و اثر آنها است که همانند یک بومرنگ بهسوی ما برمیگردد. (3) مطابق این آیات، عذاب جهنم نه از جانب خدا، بلکه از جانب خود انسان و اثر مستقیم کردار خود اوست؛ بنابراین، مراد از ﴿ إِنّٰا أَعْتَدْنٰا لِلظّٰالِمِینَ نٰاراً ﴾؛ (4) ما برای ستمکاران آتشی آماده کردهایم؛ یعنی ما دنیا را بهگونهای آفریدیم که هر کس به سزا و پاداش اعمالش برسد.