۱۴۰۳/۰۱/۲۰ ۱۷:۰۶
پرسش:
برخی آیات قرآن متناسب با همان زمان صدر اسلام است مثلا این که صدایتان را بالاتر از صدای پیامبر نبرید و یا این که از پشت خانه ها وارد نشوید و آیات دیگر؛ اگر قرآن برای همه زمان ها کاربرد دارد و قابل استفاده است، امروزه فایده این آیات چیست؟
چرا قرآن باید آیاتی داشته باشد که مخصوص یک زمانی بوده و الآن دیگر قابل استفاده نباشد؟ آیا این با ادعای شمولیت قرآن در تضاد نیست؟
پاسخ:
از خصوصیت و ویژگیهای قرآن این است که همیشه تازه است و هیچگاه کهنه نمیشود و در اصطلاح قرآن با تعبیر «حدیث» و در روایات به «جریان خورشید و ماه» تشبیه شده است؛ یعنی چنان چه خورشید و ماه تا برپایی قیامت مورد احتیاج مردم است و هیچ زمانی از وجود آنها احساس بینیازی نمیکنند وجود قرآن نیز چنین است و در هرزمانی سعادت دنیوی و اخروی مردم را تأمین میکند. مفسران قرآن از امثال روایت مذکور قاعده جری و تطبیق را اصطیاد کرده و چگونگی جریان قرآن بر امور روزمره را تبیین نمودهاند.
محقق بزرگوار قرآن کریم حجتالاسلام «رضایی اصفهانی» ضمن تعریف قاعده جری و تطبیق، دو روش عملیاتی قاعده مذکور را چنین تبیین مینماید.
جری و تطبیق یعنی منطبق ساختن آیه بر بعضى مصادیق. قاعده «جرى» و تطبیق آیات بر مصادیق به دو صورت انجام میگیرد:
الف) تطبیق ظاهر آیه بر مصادیق بهصورت مستقیم.
ب) تطبیق قاعده کلى برگرفته از آیه بر مصادیق که آن را تطبیق غیرمستقیم مینامیم؛ یعنى نخست آیه را از قیود زمانى و مکانى الغاى خصوصیت میکنیم و هدف آیه به دست میآید؛ سپس قاعدهای کلى از آن برگرفته و بر مصادیق جدید حمل میشود؛ به عبارت دیگر، بیش از هزار آیه قرآن داراى شأن نزول است(3) و بسیارى از آیات درباره اقوام و ملتهای قبل از اسلاماند که در این موارد لازم است الغاى خصوصیت شود و آیه به موارد مشابه در طول اعصار تعمیم داده شود.(4)
شمولیت قرآن
1. قرآن برای تربیت همه انسانها در هر عصر و مصری بهخصوص مردم زمان نزول نازل گشته است ممکن است -مردم عصر نزول- دارای رذایل اخلاقی خاصی باشند که قرآن برای تربیت و ادب کردن آنها آیاتی را نازل کرده باشد و خط بطلان بر بنیان چنین رذایلی کشیده باشد که چهبسا در صورت عدم نهی تا حال حاضر امتداد پیدا میکرد(5) و یا ممکن است صورتمسئله عوضشده باشد و همان مسئله به شکل مدرنتری انجام بشود.(6)
2. برخی از آیات از اختصاصات رسول گرامی اسلام و اوصیاء گرانقدر آن حضرت است که نشاندهنده جایگاه ویژه آن حضرات در پیشگاه خداوند متعال است. فایده وجود چنین آیاتی، شناخت ویژگیها و فضایل رهبران آسمانی از مدعیان دروغین است.(7)