۱۴۰۳/۰۴/۰۴ ۰۹:۵۳
پرسش:
اسلام درباره تجربههای نزدیک به مرگ چه نظری دارد و چطور آنها را ارزیابی میکند؟ آیا بهکلی آنها را رد میکند یا نه؟
پاسخ:
تجربه نزدیک مرگ (1) تجربهای است که در فرایند مرگ بالینی یا وضعیتی نزدیک به آن رخ میدهد و فرد خودش را متمایز از بدن مادی و دارای حالات و ادراکهای خاص میداند که در شرایط عادی زندگی، تجربهای از آنها ندارد. به دنبال این تجارب، پس از احیاء و بیرون آمدن از آن وضعیت، فرد آن ادراکها و حالات را دقیقاً به یاد داشته و بهشدت تحت تأثیر آنها قرار دارد. ظاهراً اولین بار در سال 1975 م، ریموند مودی در کتاب خود با نام «زندگی پس از زندگی»(2) به گردآوری این تجارب میپردازد و با رویکرد مثبت آنها را گزارش میکند. با توجه به اینکه، این تجارب میان افراد با ملل و ادیان و سنین مختلف رخداده است و همه آنها تجاربی نزدیک به هم داشتهاند، عدهای مُجاب شدهاند که حتماً این تجارب بیانگر واقعیتاند و ناشی از توهم یا دروغ نیستند. با این حال، گروهی نیز همچنان این تجارب را بر اساس ضمیر ناخودآگاه یا اختلالات مغزی توضیح میدهند و آنها را بیانگر واقعیت نمیدانند. (3) با این مقدمه، به بررسی بیشتر تجربههای نزدیک به مرگ میپردگزارش نکردهاند.
در مواجهه با این گزارشها، احتمالات و پرسشهای زیادی به ذهن رسیده است؛ مثلاینکه از کجا بدانیم که فلانی راست میگوید و برای جلبتوجه دروغ نگفته است؟ یا از کجا بدانیم که آنچه تجربه کرده است، توهمات آمیخته با زمینههای مذهبی او نبوده است؟ از کجا بدانیم که اختلالات مغزی در آن هنگام، این تصاویر را ایجاد نکرده است؟ چرا فقط گروهی از افراد، دارای این تجارب بوده و دیگران بااینکه در موقعیت مشابه نزدیک به مرگ بودهاند، اما چنین اموری را گزارش نکردهاند؟ و …
با توجه به اینکه این تجارب در دسترس عموم نیستند و حتی با ایجاد موقعیت مشابه، این رخدادهای گزارش شده در تجارب نزدیک به مرگ، گاهی تکرار میشوند و گاهی نه نمیتوان به شکل قطعی همه این احتمالات را کنار گذاشت و هر آنچه بهعنوان تجربه نزدیک به مرگ گزارششده را بهصورت کامل تأیید کرد؛ اما با این حال، تکذیب یا غیرواقعی دانستن همه آنها و چشمپوشی از گزارشهای درستی که ارائه کردهاند، (9) نیز ناشی از پیشداوریهای غیرمنصفانه است. بهصورت کلی، اظهارنظر قطعی در ردّ یا تأیید این تجارب، شتابزده و غیرقابلقبول است.