۱۴۰۳/۰۶/۲۴ ۱۱:۳۴
پرسش:
برای گناهان، چند بار باید توبه کرد؟ آیا هر بار یادمان آمد باید باز توبه کنیم یا یکبار توبه کافی است؟
پاسخ:
لطف خداوند شامل حال انسان گشت و بابی به نام توبه برای بازگشت دوباره انسان به آغوش خداوند باز شد. مهربانی او اقتضا میکند که اگر صدبار هم توبه خویش را شکستیم باز بهسوی او برگردیم چراکه او کریم است و با کریمان کارها دشوار نیست.
برخی تصور میکنند بهمحض اینکه از انجام گناه خود پشیمان شدند؛ یعنی توبه صورت گرفته است حالآنکه برای توبه شرایطی وجود دارد که تا محقق نشود توبه انجام نمیپذیرد. مهمترین و اولین شرط توبه ندامت نسبت به انجام گناه است. وقتی انسان گناه کرده و بعد از گناه خود حقیقتاً پشیمان شد؛ یعنی گام در مسیر توبه نهاده است.
قدم بعدی عزم و تصمیم جدی بر ترک گناه است بدین معنا که انسان با خود و خدا قرار محکمی ببندد مبنی بر ترک همیشگی گناه. در ادامه وظیفه شخص توبهکار جبران گناهان گذشته است. چنانچه حقالله بر گردن اوست باید ادا کند و اگر حقالناسی اعم از مادی و معنوی بر عهده دارد باید به جبران آن همت گمارد و رضایت صاحب حق را بگیرد.
توبه دفعی یا تدریجی
آنچه در ترک گناه اولویت دارد، ترک دفع گناهان را ترک نموده نیاز به توبه نیست؛ اما احساس ندامت و پشیمانی و عذرخواهی از خداوند همواره حتی بعد از توبه بر ما لازم است. البته این احساس تا جایی مورد تأیید است که انسان را به افسردگی و خمودی نکشاند؛ بلکه او را به فعالیت و جبران گناه و تلاش برای رسیدن به مقامات بالاتر ترغیب نماید. قرآن میفرماید: ﴿وَهُوَ الَّذِی یَقْبَلُ التَّوْبَهَ عَنْ عِبَادِهِ وَیَعْفُو عَنِ السَّیِّئَاتِ وَیَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ﴾؛ «او کسی است که توبه را از بندگانش میپذیرد و بدیها را میبخشد و آنچه را انجام میدهید میداند». (1)
فطرت پاک
انسان فطرتاً پاک آفریده شده و گناه، فطرت انسان را مکدر میکند؛ اما توبه از گناه منجر میشود دوباره قلب انسان سلیم گردد و قلبی که سلیم شود ذاتاً مقبول خدا میگردد. امام باقر علیهالسلام میفرمایند: «التَّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ کَمَنْ لاذَنْبَ لَهُ، وَ الْمُقیمُ عَلَى الذَّنْبِ وَ هُوَ مُسْتَغْفِرٌ مِنْهُ کَالْمُسْتَهْزِءُ»؛ (۲) «کسی که از گناه خویش توبه [کامل و جامعالشرایط] کند، مانند کسی است که گناهی از او سر نزده، امّا کسی که گناه را ادامه میدهد درحالیکه از آن استغفار میکند، مانند کسی است که استهزاء مینماید».