۱۴۰۳/۰۶/۲۷ ۱۰:۱۴
پرسش:
عفو و مغفرت الهی چه نشانههایی دارد تا مطمئن شویم بخشیده شدیم؟
پاسخ:
یکی از مهمترین دغدغههای انسان، بخشش گناهان و نجات از عذاب الهی است که زمینهساز دست یافتن به کمال و سعادت حقیقی است. علاوه بر دخالت فطرت کمال خواه انسان، زمینه پررنگ شدن این دغدغه، در معارف اسلامی ایجاد شده است بهنحویکه در آیات و روایات بسیاری، راههایی برای مغفرت خواهی و جبران گناهان و خطاها ارائه و بر پیجویی آن تشویق شده است؛ اما تشخیص اینکه آیا فرد مورد مغفرت و رحمت خداوند متعال قرار گرفته است یا خیر، در گرو فراهم آوردن شرایط و زمینههای آن و نیز دارای آثار و پیامدهایی است که در ادامه به این موضوع پرداخته میشود.
نکته اول: مغفرت، وعده حتمی الهی
مغفرت از ماده «غفر» است که در لغت به معنی پوشیدن چیزی است که انسان را از زشتی حفظ میکند و در اصطلاح قرآنی به این معنى است که خداوند عیوب و گناهان بندگان پشیمان خود را میپوشاند و آنها را از عذاب و کیفر حفظ کرده و اثر گناه را محو مینماید.(1) خداوند متعال از سویی فرموده است: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَهٌ وَ أَجْرٌ عَظِیم؛ خداوند، به آنها که ایمان آردی که خوف از خدا دارد به معنای آن است که به مقام بیداری از گناه رسیده است. میفرماید: «سَیذَّکرُ مَنْ یخْشی؛ بهزودی کسی که از خدا میترسد، متذکر خواهد شد»(7) و بیداری، مقدمه جبران گناه و خطا است و از همین جهت منزلگاه خائفان، بهشت نامیده شده است. در سوره نازعات فرموده است: «وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوی فَإِنَّ الْجَنَّهَ هِی الْمَأْوی؛ و اما کسی که از مقام پروردگارش بترسد و نفس را از هوی [و هوس ] جلوگیری کند، درنتیجه، بهشت منزلگه نهایی اوست».(8) در حقیقت امید به رحمت خدا و دیدن نشانههای آن به معنای خوف از خدا نداشتن نیست بلکه خوف الهی در دل داشتن از لوازم و نشانههای مغفرت الهی است و انسان مؤمن و مقبول درگاه حضرت حق هیچگاه از مقام خوف الهی خارج نمیشود.
4. احساس نشاط و توانایی
خدای متعال در قرآن فرموده است: «وَیَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّمَاء عَلَیْکُم مِّدْرَارًا وَیَزِدْکُمْ قُوَّهً إِلَى قُوَّتِکُمْ؛ و اى قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید، سپس بهسوى او بازگردید تا باران را پیدرپی بر شما بفرستد؛ و نیرویى بر نیرویتان بیفزاید».(9)