۱۴۰۳/۰۷/۱۷ ۰۹:۵۹
پرسش:
در زمان قدیم که رادیو و تلویزیونی نبود، مؤذّنها از کجا میدانستند وقت نماز است و مردم را مطلع می کردند؟
درگذشته، با توجه به نبودن ابزارها و امکاناتی که امروزه برای تشخیص دقیق وقت اذان استفاده میشود؛ مسلمانان با نگاه به جایگاه خورشید و ستارگان در آسمان، اوقات شرعی را تشخیص میدادند
پاسخ:
اذان در لغت، به معنای آگاه کردن و رساندن خبر به گوش دیگران است.
در دین اسلام، منظور از اذان، ندایی است برای اعلام وقت نماز که با الفاظ مخصوصی بیان میشود. اذان دربردارنده آموزههای اساسی اسلام است؛ ازجمله تکبیر، شهادت به یگانگی الله، رسالت حضرت محمد صلیالله علیه و آله، دعوت به نماز و رستگاری و انجام بهترین عمل.
کسی که برای اعلام وقت نماز اذان میگوید، «مؤذن» خوانده میشود. در میان مسلمانان مرسوم است که مؤذّن برمکانی بلند بهویژه در مسجد میایستد و اذکار اذان را با صدای بلند ادا میکند تا مسلمانان را از فرا رسیدن وقت نماز آگاه سازد.
تشخیص اوقات شرعی درگذشته
امروزه با توجه به تدوین اوقات شرعی و ابزارهایی (چون ساعت، تلویزیون، نصب نرمافزارهای اذانگو در تلفن همراه و…) که خبر از وقت نماز میدهند، ار ما بود. پس اگر کسی بر بلندی میایستاد، تشخیص وقت اذان صبح و مغرب، برای او دشوار نبود.
اساساً یکی از کارکردهای مأذنه در مساجد نیز همین بود که مؤذّن بتواند دامنه افق و محل غروب آفتاب را بهتر ببیند. برای تشخیص اذان ظهر نیز کافی بود یک میله در زمین فرو برند و یا شاخصی برای تعیین طول سایه داشته باشند.
ملاک شرعی اوقات نماز
در روایتی امام صادق علیه السلام در بیان چگونگی اوقات نماز فرمود: «جبرئیل، در وقتیکه آفتاب از میانه آسمان مایل گردید، نزد رسول خدا صلیالله علیه و آله آمد و دستور داد که نماز ظهر را بخواند. سپس در وقتیکه سایه بهاندازه قامتى زیاد شد، نزد او آمد و دستور داد که نماز عصر را بخواند. باز در وقتیکه آفتابغروب کرد، نزد او آمد و دستور داد که نماز مغرب را بخواند. سپس در وقتیکه شفق (سرخى مغرب) از بین رفت، نزد او آمد و دستور داد که نماز عشاء را بخواند. باز وقتیکه سپیده صبح دمید، نزد او آمد و دستور داد که نماز صبح را بخواند…». (2) مسلمانان نیز بهتبعیت از رسول خدا صلیالله علیه و آله برای تشخیص اوقات نماز، به آسمان نگاه میکردند و زمان آن را تشخیص میدادند.