۱۴۰۳/۰۸/۰۵ ۱۳:۵۱
پرسش:
آیا رذائل اخلاقی از طریق وراثت منتقل میشود؟ چگونه میتوان بر آثار وراثتی ایجاد شده غلبه کرد تا دچار خسارتهای اخلاقی نشویم؟
پاسخ:
تربیت فرآیندی پیچیده از شرایط مختلف است به نحوی که عوامل زیادی در آن دخیل هستند. کسب نتیجه مطلوب از فرآیند تربیت و رسیدن به هدف نهایی آن ازجمله در گرو شناخت عوامل دخیل در آن و مشخص کردن حدود و دامنه تأثیرگذاری آن ها است به نحوی که اهداف تربیت زمانی محقق میشوند که بهخوبی مجموعه عوامل دخیل در فرآیند تربیت ارزیابی شده، نقش هرکدام تعیین و سپس برای کنترل یا رشد آنها روشهای تربیتی ارائه شوند.
یکی از این عوامل وراثت است که میتواند نقش مثبت یا نقشی منفی در تربیت ایفا کند. در همین رابطه یکی از موضوعاتی که درباره وراثت نیازمند بررسی است بحث از جنبههای منفی اثرگذاری و نیز راههای غلبه بر آن است.
نکته اول: فضیلت و رذیلت اخلاقی
درباره فضائل و رذائل اخلاقی دیدگاههای مختلفی ابراز شده است در یک معنای رایج، فضیلت عبارت است از ملکه نفسانی که همچون رفتار میتواند موضوع بحثهای اخلاقی قرار گیرد. (1) چنانکه فارابی فضائل را ملکاتی میداند که فرد به سبب آنها خیرات و افعال نیکو را انلصّالِحَه وَ السَّوابِقِ الحَسَنه، ثُمّ اَهلِ النَّجدَهِ وَ الشُّجاعَهِ وَ السَّخاءِ وَ السَّماحَهِ. فَاِنَّهُم جِمَاعٌ مِنَ الکَرَمِ وَ شُعَبٌ مِنَ العُرَفِ؛ برای اداره کشور افرادی را برگزین که گوهر نیک دارند و از خاندانی پارسایند و از سابقهای نیکو برخوردار. پس دلیران و رزمآوران و بخشندگان و جوانمردان (را برگزین) که اینان بزرگواری را در خود فراهم کردهاند و نیکوییها را گرد آوردهاند». (7)
بر همین اساس آیتالله سبحانی با اشاره به این نامه و توصیه امام مبنی بر انتخاب افرادی از خانوادههای شریف، اصیل و پارسا، به تبیین تأثیر وراثت از طریق بررسی احادیث پرداختهاند. (8) در نتیجه از مجموعه این روایات و برخی روایات مشابه دیگر میتوان پاسخ مثبت به بخش اول سؤال داده و از تأثیر وراثت در انتقال رذائل اخلاقی سخن گفت. با این وجود نکتهای که در این باره نیازمند دقت نظر و بررسی تفصیلی و در حقیقت تعیین دقیق مدلول روایات است، تعیین حدود و میزان اثرگذاری وراثت در انتقال رذائل اخلاقی است که در جای مناسب باید به آن پرداخت.