۱۴۰۳/۰۸/۰۸ ۱۳:۱۱
پرسش:
آیا سعایت و نمامی در روایات به یک معنا بیان شده است؟ لطفاً برخی از روایات که این دو عمل را نکوهش کردهاند بیان کنید.
پاسخ:
مقدمه
یکی از محرّمات الهی، «نمّامی و سخنچینی» است. (1) «اعتماد» سرمایه اصلی جامعه بوده و سبب تعاون و پیشرفت در تمام زمینهها میگردد و سخنچینی سبب تفرقه و بدبینی میشود. اسلام که اهمیت فوقالعادهای به حفظ اعتماد عمومی و وحدت صفوف میدهد، هر چیزی را که بر آن لطمه وارد سازد حرام شمرده است. در این نوشتار فرق معنایی سعایت و نمّامی بررسی میشود و برخی از روایاتی که در نکوهش این دو نقلشده، ذکر میشود.
1. مفهوم شناسی سعایت و نمّامی
واژه «نمّامی» در لغت برگرفته از نمَّ (ن م م) به معنی سخنچینی کردن و سخن گفتن برای اختلاف است، «نمیمه» همان سخنچینی و «دو به هم زنی» است. (2) حقیقت سخنچینی همان افشای سرّ و پرده دری است چه از طریق گفتار، چه نوشتار، چه رمز و اشاره. (3)
یکی از واژههایی که در تعریف نمیمه بیان کردهاند، «سعایت» است. برخی «سعایت» را همان سخنچینی میدانند با این تفاوت، از کسی که نزد او سخنچینی میشود بیم ضرر و اذیت داشته باشد، مانند سخن چینی از کسی نزد سلاطین و امرالْمُتَحَابَّیْنِ وَ یُجْلَبُ الْعَدَاوَهُ عَلَى الْمُتَصَافِیَیْنِ وَ یُسْفَکُ بِهَا الدِّمَاءُ وَ یُهْدَمُ بِهَا الدُّورُ وَ یُکْشَفُ بِهَا السُّتُورُ وَ النَّمَّامُ أَشَرُّ مَنْ وَطِئَ الْأَرْضَ بِقَدَمٍ»؛ یکی از بزرگترین سِحرها سخنچینی است که در میان دو دوست جدایی میافکند و تخم عداوت را میان علاقهمندان میپاشد و سبب ریختن خونها و ویران شدن خانهها و دریدن پردهها میگردد و سخنچین بدترین کسی است که بر زمین قدم نهاده است. (9)
روایت از نبی اکرم صلیالله علیه و آله با لفظ سعایت نیز نقلشده: «مَنْ سَعَى بِأَخِیهِ إِلَى سُلْطَانٍ لَمْ یَبْدُ لَهُ مِنْهُ سُوءٌ وَ لاَ مَکْرُوهٌ أَحْبَطَ اللَّهُ عَمَلَهُ فَإِنْ وَصَلَ إِلَیْهِ مِنْهُ سُوءٌ أَوْ مَکْرُوهٌ أَوْ أَذىً جَعَلَهُ اللَّهُ فِی طَبَقَهٍ مَعَ هَامَانَ فِی جَهَنَّم»؛ کسی که بدگویی برادرش را به سلطان کند، درحالیکه از او چیز بد یا زشتی ندیده، خداوند عملش را حبط میکند. اگر براثر این کار به آن فرد از طرف سلطان بدی یا آزاری برسد، خداوند سعایت کننده را در جهنّم همردیف هامان قرار میدهد. (10)