۱۴۰۳/۰۸/۱۳ ۱۳:۲۵
پرسش:
بنده یک سؤال داشتم خدمتتون در انتخاب بین بد و بدتر چگونه تشخیص دهیم کدام بدتر است مثلاً وقتی یک فرد در کوچهای خلوت با قمه جلوی شما را میگیرد و گوشی شما را طلب میکند خب طبیعتاً مرگ بدتر است و شما گوشی را به او میدهید، اما وقتی یک فرد درخواست نابجا ای دارد مثلاً معلمی مغرور است و برای نمره گرفتن باید از او خواهش و تمنا کرد کدام بدتر است یا وقتی شما جرمی مرتکب نشدهاید، اما اعتراف به آن مجازات شما را کاهش میدهد و غیره بهطور کلی جان مال ناموس آبرو عزتنفس و عزتمندی کدام ارجحتر هستند؟
پاسخ:
محافظت از جان و مال و ناموس و عزتنفس از مواردی است که هر انسان دارای شخصیت سالم و درستکار و آزادهای با هر کیش و مرامی آنها را ارزشمند میداند؛ یعنی درک خوب بودن و ارزشمندی این صفات نیاز به ارسال پیامبران و وحی از طرف پروردگار ندارد و عقل خوبی آنها را مستقلاً درک میکند؛ اما در مقام مقایسه و رجحان یکی بر دیگری لازم است چند نکته را تقدیم کنیم.
1. با تکیه به معارف اسلامی به این نکته پی میبریم که جان و مال و ناموس و عزت همیشه ارزشمند بوده است. در قرآن در ارزش حفظ جان فرموده: ﴿ مَنْ قَتَلَ م، با مراجعه به منابع دینی متوجه میشویم که رجحان با حفظ جان و مال و ناموس خود و دیگران است. اساساً آیاتی که در مورد تقیه آمده است در تبیین صریح این نکته است که برای حفظ جان میتوان از حق گذشت و حتی ایمان را نیز میشود کتمان کرد و اظهار کفر کرد. قرآن متعال میفرماید: ﴿ مَنْ کَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إیمانِهِ إِلاَّ مَنْ أُکْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإیمان ﴾؛ (5) «کسانی که بعد از ایمانشان به خدا کافر شوند (مجازات میشوند) بهجز آنها که تحت فشار واقعشدهاند در حالی که قلبشان باایمان، آرام است»؛ این آیه میگوید اگر کسی از روی تقیه و برای حفظ جانش، کلمه کفر را بر زبان جاری کند، ایرادی ندارد. آیه مطلق هم هست؛ یعنی فرقی نمیکند که از چه کسی مکره بشود، یعنی ترس از جان و مال و ناموس از سوی مسلمان یا کافر باشد فرقی نمیکند. این موارد در اولویت است. وقتی میشود به خاطر حفظ جان از ایمان دست کشید و بهظاهر ایمان را کتمان کرد و کفر را اظهار کرد حتماً به طریق اولی میتوان از یک صفت و امر مستحب مانند عزتنفس به خاطر حفظ جان و مال و ناموس دست کشید.