۱۴۰۳/۰۸/۲۷ ۱۰:۱۱
پرسش:
آیا الان دانشمندان و کیهانشناسان به این رسیدهاند که زمانی حضرت محمد صلی الله علیه و آله ماه را نصف کرده باشند؟
پاسخ:
شقالقمر (یا انشقاق القمر)، یکی از معجزات مشهور پیامبر خدا است؛ به این صورت که ماه با اشاره آن حضرت، شکافته شده و به دو نیم شده و سپس دو نیمه به یکدیگر پیوسته و ماه به حالت نخست بازگشته است. این معجزه نیز همانند بسیاری دیگر از معجزات و کرامات آن حضرت، با انکار افراد بیایمان و تردید برخی افراد شکّاک یا سستایمان روبهرو شده است. این بحث، هم جنبه کلامی (از جهت اعجاز) دارد و هم جنبه تفسیری (ذیل آیات نخست سوره قمر)؛ اما درباره جنبه علمی و تاریخی آن، ملاحظاتی وجود داد.
ماجرای شقالقمر
آیات نخست سوره قمر، به این حادثه اشاره دارند: «اقْترَبَتِ السَّاعَهُ وَ انشقّ القمر؛ قیامت بسیار نزدیک شد و ماه شکافت.» طبق توضیحاتی که مفسّران ارائه کردهاند، انشقاق قمر، قبل از هجرت و در مکّه، در پاسخ مشرکانی صورت گرفت که از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) درخواست چنین معجزهای داشتند، تا به ارتباط آن حضرت با علم و قدرت بیپایان خداوند پی ببرند.(1)
این مطلب (که شأن نزول سوره مبارک قمر، واقعه شقالقمر بوده) در میر باستانشناسان نتوانند آثاری از آتش نمرود به دست بیاورند و برپاییِ چنان آتش بزرگی را تأیید کنند، به معنای دروغ بودن ماجرای حضرت ابراهیم و آتش نیست و… .
به عبارت دیگر حادثه شقالقمر، یک امر عادی نیست، بلکه به عنوان یک «معجزه»(4) مطرح است. در جای خود اثبات شده است که معجزه، ناقض قانون علّیت نیست؛ ولی علّت آن برای افراد عادی، ناشناخته و دور از دسترس است و ازاینرو، قابل شناخت علمی نیست.(5) پس علم نمیتواند معجزه را توجیه کند؛ دقیقاً به همین سبب که علّت آن دور از دسترس است، علم نمیتواند معجزه را رد کند.
بنابراین، علم نه میتواند معجزه را توجیه کند و نه میتواند آن را نفی کند؛ بلکه تنها میتواند با توجه به نشانههای معجزه (اگر نشانهای در کار باشد) درباره آن نشانهها اظهار نظر کند. مثلاً اگر بیماری بر اثر معجزه شفا گرفته باشد، علم پزشکی با توجه به نشانههای بیماری قبل از شفا، و برطرف شدن نشانهها بعد از شفا، تأیید میکند که این بیمار بهبود یافته است؛ ولی علّت حقیقی این بهبود را نمیتواند تشخیص دهد. حال اگر با واقعهای اعجازآمیز مانند شقالقمر مواجه باشیم که آثار و نشانههای آن در دسترس نباشد، علم مجالی برای اظهار نظر درباره آن نخواهد یافت.