۱۴۰۳/۰۹/۲۶ ۱۱:۰۹
پرسش:
بر اساس روایات چه عواملی باعث زوال و کاهش عقل میشود؟
پاسخ:
عقل نعمتی از جانب خداوند است که براساس روایات اسلامی، برای افراد متفاوت بوده و قابلیت افزایش و کاهش را دارد. در بعضی احادیث، عواملی برای کاهش و زوال عقل بیان شده است. توجه به این نکات و برطرف کردن آنها در زندگی، میتواند انسان را از چنین مشکلی برهاند.
در ادامه برخی از این عوامل بیان خواهند شد.
عوامل زوال و کاهش عقل
1. آرزوی طولانی، گفتار بیهوده و شهوترانی
در روایتی از امام صادق علیهالسلام چنین سفارش شده است: «مَنْ سَلَّطَ ثَلَاثاً عَلَى ثَلَاثٍ فَکَأَنَّمَا أَعَانَ عَلَى هَدْمِ عَقْلِهِ مَنْ أَظْلَمَ نُورَ تَفَکُّرِهِ بِطُولِ أَمَلِهِ وَ مَحَا طَرَائِفَ حِکْمَتِهِ بِفُضُولِ کَلَامِهِ وَ أَطْفَأَ نُورَ عِبْرَتِهِ بِشَهَوَاتِ نَفْسِهِ فَکَأَنَّمَا أَعَانَ هَوَاهُ عَلَى هَدْمِ عَقْلِهِ وَ مَنْ هَدَمَ عَقْلَهُ أَفْسَدَ عَلَیْهِ دِینَهُ وَ دُنْیَاه».(1) «هرکس سه چیز را بر سه چیز دیگر مسلط سازد به ویرانى عقلش کمک کرده، آنکه پرتو اندیشهاش را به آرزوى دراز تاریک کند و شگفتیهای حکمتش را با گفتار بیهوده نابود سازد و تابش نور اندرز را به خواهشهای نفس خود خاموش نماید، و به نابودى عقل خود اقدام کند، هرکس عقلش را ویران کرد دین و دنیایش تباه شود».
بنابراین، آرزوی طولانی، گفتار بیفایده و لغو و شهوترانی از عوامل تباهی عقل هستند. در حدیثی از امیرالمؤمنین علیهالسلام بیان شده که شوخی بیشازحد نیز میتواند در فساد عقل تاثیرگذار باشد.(2)
2. تبعیت از هوا و هوس
هوسرانی و پیروی از خواهشهای نفسانی از دیگر عوامل کم شدن عقل است. در این خصوص روایات زیادی از اهلبیت علیهمالسلام نقل شده است. بهعنوانمثال در حدیثی از امیرالمؤمنین علیهالسلام چنین نقل شده است: طَاعَهُ الْهَوَى تُفْسِدُ الْعَقْلَ؛(3) پیروی از هوای نفس عقل را فاسد میکند».
ایشان در حدیثی دیگر فرمودهاند: «غالب شدن خواهشهای نفسانی، فاسد میکند دین و عقل را».(4) حتی در حدیثی دیگر بیان شده که مقدار کم هوسرانی و خواهشهای نفسانی میتواند موجب فساد عقل شود.(5)