۱۳۹۴/۰۹/۰۷ ۱۸:۴۷
به گزارش پاسخگو، نشست «تأملاتی در تاریخ شفاهی حوزه های علمیه» با حضور پژوهشگران و محققین تاریخ و سیره اهلبیت (ع) و با سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین دکتر محسن الویری در سالن جلسات مرکز ملی پاسخگویی به مسائل دینی برگزار شد.
در آغاز نشست حجت الاسلام و المسلمین دکتر الویری در تعریف تاریخ شفاهی گفت: حدود چهل تعریف از تاریخ شفاهی وجود دارد و سه تعریف همراه من است که قصد نقد آنها را ندارم؛ اما تحلیل و تعریف خودم را پایه قرار میدهم و به هنگام توضیح از تعریف خواهم گفت که چرا این تعبیر را بکار بردم و این تعبیر ناظر به چه مطلبی است؟
وی افزود: تعبیر تاریخ شفاهی یکی از آن تعابیری است که در کاربرد اولیهاش بیدقتی وجود داشته است و همچنان استمرار دارد. مراد از تاریخ شفاهی چیست؟ یعنی آن حوادثی است که بهصورت شفاهی رخداده است. شفاهی صفت برای تاریخ است و این ترکیب وصفی است. اینکه این تعریف به سند برمیگردد یا به رویداد برمیگردد و اینکه به کدامیک از معانی نه گانه، تاریخ برمیگردد.همچنین میگویند تاریخ شفاهی فلان شخصیت یا فلان موسسه یا فلان جریان فکری یا کتاب چاپ میشود معنای آن چیست؟
این استاد حوزه و دانشگاه واژه تاریخ نگاری شفاوضوع باشد.
زندگی شخصی افراد ربطی به تاریخ شفاهی میتواند نداشته باشد ولی به نظر ما در زندگی شخصی افراد به دلیل اینکه در خاطرات شخصی وجوه انسانشناختی و جهان شناختی که به جنبههای زندگی مردم میپردازد بسیار مهم است. حتی اگر این چهره، حاکم یک جایی باشد. اگر شاه خاطرات شخصی خودش را می خواهد مطرح کند مثلاً اینکه در آشپزخانهاش چه میگذشته است؟ میتوان غذای خوب در آن زمان را فهمید. یا یک پادشاه گیاه موردنیاز خودش را از فلان مزرعه میآورده است. وجوه مردم شناختی و فرهنگ شناختی و مرتبط با جنبههای اجتماعی در زندگی بزرگان غیر مردمی نیز بسیار زیاد است؛ به این خاطر در خاطره محتوا هم هرچه باشد اغلب دادههای خیلی خوبی برای تاریخ شفاهی دارد و از این نظر، از جهت محتوا قائل به فرق نیستیم.
سؤال: آیا شما هرکدام از مصاحبهکننده و مصاحبهشونده را مورخ میدانید؟
اینطور نمیگویند که هر دو مورخ باشد. حدود دوازده ملاحظه را در نظر خواهیم گرفت؛ اما هر دو در تولید نقش دارند که گاه نقش مصاحبهکننده پررنگتر است و گاهی نقش مصاحبهشونده. نقش دوگانه دارند و هرکدام ممکن است نقش پررنگتری نسبت به دیگری دارند. حرف من این است قاعده درست نکنیم. گاهی یک سؤال ساده هم میپرسید فرد شروع به صحبت کردن میکند و از همه خاطرات میگوید و گاهی نیز جواب سؤال شما را نمیدهد ولی حرفهای زیادی در این میانه تولیدشده است. اینجا نقش مصاحبهشونده بسیار پررنگتر است.