مقدمه
حضرت آیتالله خامنهای روز دوشنبه (۹۷/۷/۲۳) در ابتدای جلسهی درس خارج فقه، فرازی از نامهی حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) خطاب به مسئولان و فرماندهان نظامی را خواندند و این نامه را بهمثابهی دستورالعملی برای همهی مدیران نظام اسلامی دانستند. در فرازی از این نامه، موضوع شفافیت مسئولان مطرح شده است: «اَلا وَ اِنَّ لَکُم عِندِی اَن لَا اَحتَجِبَنَّ دُونَکُم سِرّاً اِلّا فی حَرب»(۱)، «بدانید حقّ شما بر من است که چیزى را از شما جز اسرار جنگ پنهان ندارم». این موضوع مورد استقبال گستردهی رسانهها قرار گرفت؛ هرچند پیش از این نیز بارها ابعاد مختلف «شفافیت» در بیانات رهبر انقلاب اسلامی مورد توجه و تأکید قرار گرفته بود. این یادداشت تلاش میکند سابقهی این بحث در بیانات رهبر حکیم انقلاب اسلامی را مرور کند.
معنای شفافیت
معنای شفافیت این است که «مسئول در جمهوری اسلامی عملکرد خودش را بهطور واضح در اختیار مردم قرار بدهد.»(۲) البته این شفافیت یک معنای غلطی هم از آن برداشت میشود بهطوری که به بهانهی شفافیت، مسائلی را به اشخاص نسبت دهند که هنوز ثابت نشده است، «اینکه ما بیاییم این و آن را بدون اینکه اثبات شده باشد
شفافیت در سیاست
بیان شفاف مواضع سیاسی مهمترین رویکردی است که انقلاب اسلامی بدان عامل است و مسئولان باید مواضع انقلاب را شفاف بگویند. امام خمینی (رحمهالله) در حرکت خود با هیچکس رودربایستی نداشت و صریح و شفاف موضع خود را اعلام میکرد. امام گفت سلطنت موروثی باید برود؛ حرف خود را صریح میگفت. «اصول انقلاب، مبانی انقلاب، ارزشهای انقلاب، بهشکل صریح و شفّاف مورد تکیه باید قرار بگیرد. همچنانکه امام بزرگوار اینجور بود؛ امام از اوّلِ شروع نهضت، همهی حرف خود را صریح، بدون ابهام بیان کرد.»(۸) «در مقابل مخالفان، در مقابل دوستان، در مقابل دشمنان، مواضع جمهوری اسلامی باید مواضع شفّافی باشد.»(۹) نهتنها در بیان مواضع باید شفاف بود بلکه در مواردی که باعث پدیداری شک و شبهه میشود باید در مرزبندی با دشمنان دین و انقلاب نیز شفاف بود. «اسلام مىگوید با دشمنانِ متعرض بایستى با قدرت برخورد کرد؛ باید مرزبندى روشن و شفاف با آنها به وجود آورد.»(۱۰) «اگر کسى مرزبندى شفاف نمىکند، قدرِ خودش را کاهش مىدهد؛ اگر گرایش پیدا مىکند، از دائره خارج مىشود.»(۱۱)