پلاسمون یک شبهذره یا برانگیزش جمعی است که از نوسان هماهنگ الکترونهای آزاد در یک ماده رسانا به وجود میآید. در فلزات، الکترونهای رسانش نسبتاً آزادانه حرکت میکنند. وقتی نور یا یک میدان الکتریکی خارجی به فلز میتابد، این الکترونها از موقعیت تعادل خود منحرف میشوند و شروع به نوسان میکنند. اگر شرایط فرکانسی و هندسی مناسب باشد، این نوسانها میتوانند بهصورت جمعی و منسجم رخ دهند؛ همین حالت را پلاسمون مینامند.
به زبان سادهتر، میتوان پلاسمون را «لرزش دستهجمعی الکترونها» در پاسخ به نور دانست. این مفهوم با ارتعاش یک الکترون منفرد فرق دارد. در اینجا کل «ابر الکترونی» فلز وارد نوسان میشود.
پلاسمونها انواع مختلفی دارند، اما دو نوع اصلی آنها در نانوفوتونیک بیشترین اهمیت را دارند: