آزمایش زندان استنفورد در سال ۱۹۷۱ توسط فیلیپ زیمباردو و گروهی از پژوهشگران در دانشگاه دانشگاه استنفورد انجام شد. هدف اصلی این پژوهش بررسی این موضوع بود که آیا رفتارهای خشونتآمیز و سلطهجویانه در زندانها ناشی از شخصیت افراد است یا شرایط و نقشهایی که به آنها داده میشود.
نتایج اولیه آزمایش به اندازهای تکاندهنده بود که در مدت کوتاهی شهرت جهانی پیدا کرد. شرکتکنندگان که همگی دانشجویان عادی بودند، در نقش زندانی و نگهبان قرار گرفتند. اما تنها چند روز کافی بود تا محیط آزمایش به فضایی پر از تحقیر، فشار روانی و سوءاستفاده تبدیل شود. شدت اتفاقات به حدی رسید که پژوهشگران مجبور شدند آزمایش را بسیار زودتر از زمان تعیینشده متوقف کنند.
آزمایش زندان استنفورد هنوز هم در کتابهای روانشناسی، جامعهشناسی و علوم رفتاری مورد بحث قرار میگیرد و در کنار شهرت فراوان، انتقادهای گستردهای نیز به آن وارد شده است.