به گزارش خبرنگار ایبنا، مرکز مبادله ارز ایران ایجاد شد تا خرید و فروش ارز در کشوری که سالها با چند نرخی بودن، عدم شفافیت و اختلاف شدید میان نرخهای رسمی و آزاد دستبهگریبان بوده است، نظم و ثبات بیشتری پیدا کند. در واقع این مرکز قرار است جایی باشد که عرضه و تقاضای ارز، بهصورت واقعی و بر پایه مصارف مشخص و قانونی، یکدیگر را ملاقات کنند. این اقدام از جهاتی گام مهمی برای شفافیت بازار ارز، کاهش شکاف قیمتی و خروج تقاضای غیرواقعی از مسیرهای غیررسمی محسوب میشود. اما موفقیت این مرکز وابسته به یک اصل بنیادی و همهشمولِ اقتصادی است؛ نرخ مبادله باید بازاری باشد، نه دستوری. هرگاه در بازار ارز سازکار تعیین نرخ بر اساس واقعیت عرضه و تقاضا نباشد و از بالا بهصورت اداری یا سیاسی اعمال شود، اثرات آن میانمدت و بلندمدت هم بر اقتصاد کلان و هم بر زندگی روزمره مردم منفی است.
ماهیت مرکز مبادله بهگونهای طراحی شده تا بستری نیمهرقابتی برای کشف نرخ ارز ایجاد کند؛ یعنی صادرکنندگان و دارندگان ارز بتوانند ارز خود را عرضه کنند و واردکنندگان یا متقاضیان قانونی نیز با خرید آن، نیازهای ارزی خود را پاسخ دهند. اگر این فرآیند بهصورت واقعی و بدون دخالتهای دستوری انجام شود، نرخ، حاصل جمع رفتارهای هزاران عامل اقتصادی است و از نظر اقتصادی قیمت تعادلی تلقی میشود. این نرخ، بازتابی از وضعیت واقعی تراز ارزی کشور، سطح تولید، تورم داخلی، تقاضا برای واردات، انتظارات جامعه و سیاستهای پولی است. اما زمانی که نهاد سیاستگذار، برای کنترل ظاهری قیمت یا با هدف کاهش تورم اسمی، نرخ را پایینتر از سطح واقعی بازار تعیین کند، مرکز مبادله عملا از مسیر اصلی خود منحرف میشود و به یک نرخ دستوری با شکاف زیاد نسبت به بازار آزاد بدل خواهد شد.