محرم به روایت آیین و ادبیات/ اصفهان؛
سقاخانه؛ نمادی از حرمت آب و فرهنگ بخشیدن
اصفهان- نویسنده کتاب «سقاخانهها و سنگابهای اصفهان»، گفت: سقاخانهها تنها محل آبرسانی نبودهاند، بلکه روایتگر فرهنگ وقف، آیینهای محرم، تاریخ آب و حافظه اجتماعی محلات اصفهان هستند؛ میراثی که بخشی از آن امروز در معرض فراموشی و نابودی قرار گرفته است.
سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – کوروش دیباج: سقاخانهها را معمولاً در هیاهوی زندگی شهری، بناهایی کوچک و ساده میپنداریم که کارکردی محدود به تأمین آب رهگذران داشتهاند؛ اما پژوهشهای تاریخی نشان میدهد این عناصر شهری در حقیقت بخشی از حافظه فرهنگی و اجتماعی ایران هستند؛ حافظهای که در آن مفاهیمی چون آب، وقف، نذر، آیینهای مذهبی، هویت محلهای و حتی روابط اجتماعی شهروندان در طول قرنها به هم گره خوگذران را برطرف میکردند، بلکه در شکلگیری بخشی از فرهنگ عمومی شهر نیز نقش داشتند.
ماه محرم، فرصت مناسبی برای بازخوانی این میراث کمتر شناختهشده است. در فرهنگ شیعی، آب مفهومی فراتر از یک نیاز زیستی دارد و یاد تشنگی شهدای کربلا، بهویژه حضرت ابوالفضل(ع)، به آن معنایی آیینی و عاطفی بخشیده است. از همین رو سقاخانهها در بسیاری از شهرهای ایران بهتدریج به بخشی از جغرافیای عزاداری تبدیل شدند. دستههای سوگواری از کنار آنها عبور میکردند، نذورات در جوارشان توزیع میشد و روشنکردن شمع و توسل در کنار آنها به یکی از جلوههای فرهنگ مذهبی مردم بدل شد. این پیوند میان آب و عاشورا سبب شده است که مطالعه سقاخانهها، تنها مطالعه یک عنصر معماری نباشد، بلکه واکاوی بخشی از تاریخ آیینهای محرم و فرهنگ عامه ایرانیان محسوب شود.