گروه اندیشه: محمد آقاسی، جامعهشناس و پژوهشگر افکارعمومی در مقاله ای در روزنامه شرق با تیتر صف؛ نابرابری به نوبت به موضوع نابرابری در جامعه ایران پرداخته است. این یادداشت را در ادامه می خوانید:
****
چند ماهی است که سوارشدن به خطوط بیآرتی رایگان شده و متوجه شدم صفهای سوارشدن مثل قبل نیستند. پیشتر نوعی از نوبت میان مسافران رعایت میشد که دیگر کمتر شده. البته اسنپ با راهاندازی سرویس اسنپفود برای نانواییها، صف را که هنوز بعد از چند دهه در ایران وجود دارد به هم زد.
همان صفهایی که در اوایل دهه ۸۰ و با مکانیزهشدن سیستم نوبتدهی در بانکها و بعد شرکتهای دولتی، به ظاهر تغییر کرده بود، اما وجود داشت. همین پدیده انسانی ساده، فقط آرایش منظم چند نفر برای دریافت کالا و خدمات نیست، بلکه از تجربههای زندگی اجتماعی انسان معاصر شهری است.
در حرفهای روزمره، با مفاهیمی چون اتلاف زمان، کمبود کالا و منابعت جمعی نیز هست. افرادی که پیش از ورود به صف هیچ رابطهای با یکدیگر ندارند، بهتدریج بر سر یک انتظار مشترک، نوعی حساسیت احساسی مشترک پیدا میکنند. به همین دلیل است که عبور یک نفر از صف فقط نقض یک قاعده نیست، بلکه برهمزدن احساس عدالت شکلگرفته در میان افراد است. خشم، اعتراض، نگاههای معنادار و حتی همدلیهای کوتاهمدت، همگی نشان میدهد صف در زمانی اندک، یک «اجتماع احساسی موقت» تولید میکند.
کمک بزرگ صف، طرح این پرسش است که چهکسی زمان ما را تحت کنترل دارد؟ زندگی اجتماعی فقط در پرتو توزیع منزلت، ثروت یا قدرت شکل نمیگیرد، بلکه نحوه توزیع زمان، در سامانیافتن آن اهمیت دارد. صف جایی است که برای دقایقی کوتاه اما ملموس، این حقیقت را جلوی چشم قرار میدهد. در صف فقط منتظر دریافت چیزی نیستیم؛ در حال تجربه رابطه خودمان با زمان، با جامعه و با دیگران هستیم.
۲۱۶۲۱۶