به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، در گذار از خیابانهای خاکگرفته تا قاب آینهمانند اینستاگرام، چهرهی کار کودک دنیایی جدید ساخته است؛ جهانی که در آن، کودکانی خردسال پس از پایان ساعات رسمی درس، بهجای بازی در کوچه، بهعنوان اینفلوئنسر یا پیک اجباری در برابر دوربین ظاهر میشوند. این چرخش از کار خیابانی به ناپیدایی مجازی، نهتنها وضعیت اقتصادی آنها را تغییر نمیدهد، بلکه پیامدی فرهنگی و حقوقی عمیق را رقم میزند: عادیسازی بهرهکشی و تبدیل کودک به نماد مسئولیتپذیری. طبق گزارشهای بینالمللی، افزون بر ۱۶۵ میلیون کودک کار در جهان وجود دارد و حضور کودکان در مشاغل دیجیتال، ردی فزاینده در این پدیده بهجا گذاشته است.
در ایران نیز، برآوردها از وجود بیش از یک و نیم میلیون کودک کار حکایت دارند. افزون بر آن، موضوع «kidfluencers» یا کودکان اینفلوئنسر، با مبلغهای میلیونها یورو در تبلیغات، روبهرشدی نگرانکننده نشان داده است؛ درآمدهایی که بدون چارچوب قانونی، شفافیت مالی یا حمایت از حقوق کودک پرداخت میشوند. در چنین فضایی، نه تنها چارچوبهای حقوق بینالملل کودک (مادهي ۳۲ کنوانسیون حقوق کودک) نادیده گرفته میشوند، بلکه خلأ عینی در همکاری میان نهادهای دولت، ارشاد، ارتباطات، آموزش و رسانه وجود دارد.
روشن است برای مقابلهر چنین شرایطی روشن است: آنها باید با تفاهم میان دستگاههای قانونگذار، آموزشی، فرهنگی و رسانهای، ساختار حمایتی، قانونی و اجرایی جامعی را فراهم کنند. از احراز هویت و سقف سنی برای حضور در پلتفرمها گرفته تا ایجاد بانک داده شفاف درآمدهای کودکانه و تخصیص درآمد به حسابهای تحت نظارت قانونی، همه اینها باید در دستور کار قرار گیرد. چنین گامی نه صرفا مایملک حقوق کودک است، بلکه سرمایهای برای آینده جامعه است؛ آیندهای که در آن، کودکی با حق بر رشد، بازی، آموزش و آرامش تعریف شود، نه خاکستری از درآمد، خودفروختگی، و گمگشتگی هویتی. اگر امروز راه را برای کودک بازگذاریم تا نماد کار تجمیعای درآمد شود، فردا با جامعهای مواجه خواهیم شد که در آن، کرامت و حقوق بنیادین نسل جدید، دروغی شیرین در برابر دوربینهای فهمناپذیر فروخته شدهاند.
محمدمهدی سیدناصری حقوقدان و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان