به گزارش سرویس فرهنگی تابناک، در جهان امروز، حقیقت دیگر قربانی جنگها و ایدئولوژیها نیست؛ قربانی سرعت، سود و بیتفاوتی ماست. کودکانی که در بستر شبکههای اجتماعی و جریان بیپایان دادهها رشد میکنند، دیگر تنها با خطر فقر و خشونت فیزیکی روبهرو نیستند، بلکه با تهدیدی خاموشتر مواجهاند: دنیایی که واقعیت در آن بهسادگی جعل میشود. حق بر حقیقت، که از بنیادینترین حقوق بشری و اخلاقی انسان است، در عصر دیجیتال به حقّی حیاتی برای کودکان بدل شده است؛ چرا که آیندهی عقلانیت، گفتوگو و عدالت در گرو تربیت نسلی است که بتواند میان «حقیقت» و «بازنمایی» تمایز قائل شود.
کودک امروز، برخلاف نسلهای پیشین، در مرحلهی رشد شناختی خویش در محیطی پر از داده، شایعه، و تصویرهای ساختگی زندگی میکند. پلتفرمهایی چون اینستاگرام، تیکتاک و یوتیوب نه تنها سرگرمی، بلکه «معلم نامرئی» او شدهاند. مطالعات یونسکو و یونیسف نشان میدهد که کودکان ۹ تا ۱۴ ساله در معرض بیشترین حجم اطلاعات غلط، تئوریهای توطئه و اخبار تحریفشده قرار دارند، درحالیکه هنوز توانایی شناختی لازم برای تحلیل و تفکیک منابع را ندارند.
اینجاست که مفهوم «حق کودک بر حقیقت» بهعنوان یکی از ابعاد نوین حقوق کودک در فضای مجازی معنا پیدا میکند؛ حقی که در پیوندی مستقیم با مواد ۱۳ و ۱۷ کنوانسیون حقوق کودک پرسشگر باشد نه پذیرنده. اینجاست که نظام آموزشی باید نقش محوری ایفا کند: آموزش مهارت تحلیل، مناظره، گفتوگو و سنجش واقعیت باید در کتابهای درسی نهادینه شود.
دنیای فردا متعلق به نسلی است که امروز میآموزد چگونه حقیقت را از هیاهو جدا کند. اگر امروز در برابر سیل اطلاعات دروغین، کودکان را تنها بگذاریم، فردا شاهد نسلی خواهیم بود که دروغ را نه میشناسد، بلکه در آن زندگی میکند. حمایت از حق کودک بر حقیقت، صرفاً یک وظیفه اخلاقی نیست؛ این حق، پایهی دموکراسی، اعتماد عمومی و عدالت فرهنگی است. دولتها میبایست قانونگذاری کنند، رسانهها باید تعهد اخلاقی نشان دهند، و خانوادهها باید گفتوگو را جایگزین سکوت کنند. تنها در چنین جامعهای است که میتوان امید داشت کودک امروز، شهروند حقیقتجوی فردا باشد؛ نسلی که حقیقت را نه در ظاهر خبر، بلکه در عمق اندیشه میجوید.
محمدمهدی سیدناصری حقوقدان و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان