به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، هنر تعزیه در حافظه تاریخی ایرانیان، همواره به عنوان آیینی کهن و ریشهدار در اعماق تاریخ شناخته شده است؛ روایتی که کمتر کسی در صحت آن تردید کرده است. اما آیا این «قدمتِ هزارساله»، حقیقتی تاریخی است یا برساختهای گفتمانی که از غفلتِ ما نسبت به متون و اسناد ناشی شده است؟
بنابر روایت شبستان، در گفتوگوی پیشِ رو، با استاد اسماعیل مجللی، پژوهشگر شناختهشده اراکی، تعزیهخوان و مؤلف اثر سترگ و مرجع «شبیه نامه» به گفتوگو نشستهایم تا فارغ از جزماندیشیهای مرسوم، به بازخوانیِ دقیقِ سیر شکلگیری، اوج و افول تعزیه بپردازیم.
استاد مجللی در این گفتوگو، با تکیه بر بیش از هفت سال پژوهش میدانی و بررسی نسخهها و اسناد استانی، تعزیه را نه یک آیینِ بدویِ بازمانده از اعصار گذشته، بلکه یک «رسانه عمومی و مهندسیشده» در عصر قاجار میداند که برای پاسخ به نیازهای سیاسی، عقیدتی و اجتماعیِ همان روزگار (همچون مقابله با فرقههای ضاله و مدیریت افکار عمومی) پدید آمد. این گفتوگو پرده از حقیقتی برمیدارد که شاید برایustify”>کتاب «شبیه نامه» چه مسیری را برای اثبات این دیدگاه طی کرده است؟
کتاب «شبیه نامه» حاصل بیش از ۷ سال پژوهشِ میدانی و کتابخانهای است که در سال ۱۳۹۷ در ۱۲۰۰ صفحه منتشر شد و به دلیل اقبال مخاطبان، در مدت شش ماه نایاب شد:
این کتاب تمامیِ استدلالهای مبتنی بر سند را درباره «قاجاری بودنِ تعزیه» مکتوب کرده است. بخشِ مهمی از این پژوهش به بررسیِ دقیقِ وضعیت تعزیه در تکتکِ استانهای کشور اختصاص یافته است. بررسیهای موشکافانه در تمام استانها، مهرِ تأییدی بر یافتههای شماست: هیچ مدرک و سندی که دال بر وجودِ تعزیه (با ساختار فعلیاش) در دوران پیش از قاجار باشد، در هیچ کجای ایران به دست نیامده است.
این اثر در واقع تلاش دارد تا با عبور از روایتهای غیرمستند، تاریخ هنر تعزیه را بر پایهی اسنادِ سخت و دادههای تاریخی بازخوانی کند.