گروه اندیشه: دکتر سمیه توحیدلو استاد دانشگاه، با نگارش یادداشتی در کانال تلگرامی خود، پدیده حضور شبانه مردم در میادین را به تبیین نشسته است. این یادداشت را می خوانید:
****
جامعهشناسی ایران همواره در مواجهه با «خیابانِ طرفدار» دچار نوعی لکنت بوده است. ما بهراحتی میانِ دو قطبِ «مناسکِ رسمی» (مانند راهپیماییهای تقویمی یا رخدادهایی مثل تشییع) و «بسیجِ پاتک» (مانند فراخوان حکومتی بعد از اعتراضها ۲۳ تیر ۷۸، ۹ دیماه ۸۸، ۲۲ دیماه ۱۴۰۴) حرکت کردهایم و هر دو را محصولِ لجستیکِ دولتی دانستهایم. اما حضورِ استوار و چهلروزهی بخشی از مردم در میادین شهر، زیرِ تهدیدِ مستقیمِ موشکی و در میانه هراس از «بمباران و موشک علیه زیرساختهای میهنی» واجگذاریِ جدیدی میطلبد. تحقیرِ این جمعیت به عنوانِ تودهای «اتوبوسی»، نه تنها خطایی اخلاقی، که بنبستی تحلیلی است.
تفاوتِ بنیادینِ این رخداد با تجربههای پیشین، در «گذار از کنشِ پاتکی به زیستِ وطنخواهانه» است. برخلافِ مدلهای قبلی که هدفشان «احیای قدرتر با «رقیبِ اجتماعیِ» خود روبرو شوند. ما با یک توده صلب روبه رو نیستیم؛ با بخشی از جامعه روبرو هستیم که در لحظه خطر، «امنیتِ وضعِ موجود» و در شرایطی مانند امروز «حفظ میهن» را کاملا فعالانه و در میدان بر «ویرانیِ نامعلوم» ترجیح داده است. باید منطق این ترجیح را دقیقتر فهمید.
در نهایت، سرافرازیِ میهن نه در نادیده گرفتنِ یک پاره از جامعه، که در درکِ منطقِ هر دو پاره است. (نادیدهانگاری و یا کمشماری رقیب و بزرگ و اکثریتپنداری خود، مرض مزمن اقطاب اجتماعی و سیاسی در این جامعه شده است.) یکی که برای «آزادی» از درون میخروشد و دیگری که برای «ماندن» در برابرِ بیرون میایستد. نادیده گرفتنِ هربخش، سپردنِ انحصاریِ خیابان به روایتی است که هیچ جایی برای تکثر باقی نمیگذارد. فهمِ این «بسیجِ تدافعی»، اولین قدم برای بازپسگیریِ معنایِ «مردم» از دوقطبیهایِ ویرانگر است.
۲۱۶۲۱۶