به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو، «فارن افرز» یک دوماهنامه جامع علمی آمریکایی مقالهای از محمدجواد ظریف معاون راهبردی رئیس جمهور با عنوان «ایران و راه صلح در منطقه» منتشر کرد. متن این مقاله را در ادامه بخوانید.
محمد جواد ظریف، دانشیار رشته مطالعات جهانی در دانشگاه تهران است. او از مرداد ۱۴۰۳ سمت معاون راهبردی رئیسجمهور را بر عهده داشته است. او از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰، وزیر امور خارجه ایران، از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴، رئیس مذاکرهکنندگان هستهای کشور و از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۶ بهعنوان سفیر ایران در سازمان ملل فعالیت کرده است.
در ۹ مرداد ۱۴۰۳، مسعود پزشکیان بهعنوان رئیسجمهور جدید ایران سوگند یاد کرد. تنها چند ساعت پس از این مراسم، اسماعیل هنیه، نخستوزیر پیشین تشکیلات خودگردان و رئیس دفتر سیاسی حماس، توسط اسرائیل در یک مهمانسرا نزدیک به مجموعه ریاستجمهوری ترور شد. هنیه برای شرکت در مراسم تحلیف دعوت شده بود و کشته شدن او در خاک ایران سایهای بر این مراسم افکند. این موضوع همچنین چالشهایی را که پزشکیان در پیشبرد برنامه سیاست خارجیاش با آن مواجه خواهد شد، نشان داد.
اما پزشکیان به خوبی میتواند با دشواریهای پیش رو در سالهای آینده مقابله کند. پزشکیان به این نکته اذعان دارد که جهان در حال گذار به عصر پسا قطبی است که در آن کنشگران جهانی میتوانند همزمان در زمینههای مختلف همکاری و رقابت کنند. او یک سیاست خارجی انعطافپذیر را اتخاذ کرده و به گفتگوهای سازنده و روابط دیپلماتیک اولویت داده و از الگوهای قدیمی فاصله گرفته است. دیدگاه او برای امنیت ایران یکپارچه است و شامل قابلیتهای دفاعی سنتی و توسعه امنیت انسانی از طریق بهبود در بخشهای اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی میباشد.
پزشکیان به ثبات و توسعه اقتصادی در خاورمیانه علاقهمند است. او میخواهد با کشورهای عرب همسایه همکاری کند و روابط با همپیمانان ایران را تقویت نماید. اما او همچنین تمایل دارد تا بهطور سازنده با غرب در تعامل باشد. دولت او برای مدیریت تنشها با ایالات متحده، که به تازگی رئیسجمهور جدیدی نیز انتخاب کرده، آماده است. پزشکیان آماده است مذاکراتی از جایگاه برابر درباره توافق هستهای و شاید موارد بیشتری انجام گیرد.
با این حال، همانطور که پزشکیان بیان کرده، ایران به خواستههای غیرمعقول تسلیم نخواهد شد. این کشور همیشه در برابر تهاجمات اسرائیل ایستاده و از محافظت از منافع ملیاش چشمپوشی نخواهد کرد.
این یک لحظه تاریخی برای ثبات است که جهان نباید آن را از دست بدهد. تهران قطعاً این کار را نخواهد کرد. پس از بیش از دو قرن آسیبپذیری، ایران—تحت رهبری مقام معظم رهبری —نهایتاً ثابت کرده است که میتواند در برابر هرگونه تهاجم خارجی از خود دفاع کند. برای ارتقا این دستاورد به سطحی بالاتر، ایران، تحت مدیریت جدید خود، قصد دارد روابط خود را با کشورهای همسایه بهبود بخشد تا به ایجاد یک نظم منطقهای که ثبات، ثروت و امنیت را فراهم کند، کمک کند. منطقه ما مدتهاست که دچار مداخلههای خارجی، جنگها، اختلافات مذهبی، تروریسم، قاچاق مواد مخدر، کمبود آب، بحران پناهندگان و تخریب محیط زیست بوده است. برای مقابله با این چالشها، ما تلاش خواهیم کرد تا به سمت ادغام اقتصادی، امنیت انرژی، آزادی ناوبری، حفاظت از محیط زیست و گفتوگوی بین ادیان پیش برویم.
در نهایت، این تلاشها میتواند به یک توافق جدید منطقهای منجر شود که وابستگی خلیج فارس به قدرتهای خارجی را کاهش دهد و ذینفعان را تشویق کند تا با استفاده از سازوکارهای حل اختلاف به حل اختلافات بپردازند. برای این منظور، کشورهای منطقه میتوانند به دنبال معاهدات، ایجاد نهادها، تصویب سیاستها و گذراندن اقدامات قانونی باشند. ایران و همسایگانش میتوانند با تقلید از فرایند هلسینکی، که به تأسیس سازمان امنیت و همکاری در اروپا منجر شد، آغاز کنند. آنها میتوانند از مأموریتی که شورای امنیت ملل متحد در سال ۱۳۶۶ به دبیرکل ملل متحد در قطعنامه ۵۹۸ داده است، استفاده کنند. این قطعنامه که جنگ ایران و عراق را پایان داد، از دبیرکل خواسته بود تا با ایران، عراق و سایر کشورهای منطقه مشاوره کند تا اقداماتی را برای تقویت امنیت و ثبات در خلیج فارس بررسی کند. دولت پزشکیان بر این باور است که این بند میتواند بهعنوان مبنای قانونی برای مذاکرات جامع منطقهای مورد استفاده قرار گیرد.
البته، موانعی وجود دارد که ایران و همسایگانش باید بر آنها غلبه کنند تا یک نظم منطقهای صلحآمیز و یکپارچه را ترویج دهند. برخی اختلافات با همسایگان ریشههای عمیقتری دارند که تحت تأثیر تفسیرهای مختلف از تاریخ شکل گرفتهاند. اختلافات دیگر ناشی از تصورات نادرست هستند که عمدتاً ناشی از ارتباطات ضعیف یا ناکافی میباشند. برخی دیگر نیز انگارههای سیاسی هستند که توسط نیروهای خارجی به وجود آمدهاند، مانند ادعاهایی که در مورد ماهیت و هدف برنامه هستهای ایران مطرح میشود.
اما خلیج فارس باید به جلو برود. دیدگاه ایران با منافع کشورهای عربی نیز همراستا است، زیرا همه آنها نیز به دنبال یک منطقه پایدارتر و مرفهتر برای نسلهای آینده هستند. بنابراین، ایران و جهان عرب باید بتوانند از طریق اختلافات خود همکاری کنند. حمایت ایران از مقاومت فلسطین میتواند به راهاندازی چنین همکاری کمک کند. به هر حال، جهان عرب در حمایت از بازگرداندن حقوق مردم فلسطین با ایران متحد است.