اقتصاد ۲۴- شیوا سپهری: ارز نیمایی یکی از مفاهیم مهم و پرکاربرد در نظام ارزی ایران است که در سالهای گذشته نقش کلیدی در مدیریت بازار ارز، بهویژه در زمینه تجارت خارجی ایفا کرد. این ارز از طریق سامانهای به نام «نیما» یا همان «نظام یکپارچه معاملات ارزی» ارائه میشود که هدف اصلیاش ساماندهی بازار ارز، کاهش نوسانات و تسهیل تبادلات ارزی میان صادرکنندگان و واردکنندگان است. اما با گذر زمان و تغییر سیاستهای ارزی کشور، سامانه نیما منحل شد و جای خود را به مرکز مبادله ارز و طلای ایران داد که اکنون بستر اصلی معاملات ارزی کشور محسوب میشود.
ریشه پیدایش ارز نیمایی به سال ۱۳۹۷ بازمیگردد؛ زمانی که بحران ارزی ناشی از خروج آمریکا از برجام و افزایش تحریمها بازار ارز ایران را دچار التهاب جدی کرد. نرخ ارز در بازار آزاد بهصورت بیسابقهای افزایش یافت و فاصله میان ارز رسمی (دولتی) و ارز بازار آزاد به قدری زیاد شد که تجارت قانونی را با مشکل مواجه ساخت. همچنین در سال ۱۳۹۶ طبق گزارشها، حدود ۲۷ میلیارد دلار سرمایه به دلیل بیشاظهاری صادرات و کماظهاری واردات از کشور خارج شد. وجود چندین نرخ ارز باعث ایجاد رانت و فساد شده بود و نبود یک سامانه متمرکز نیز نظارت دقیق بر معاملات را دشوار میکرد. در چنین شرایطی بانک مرکزی تصمیم گرفت سامانهای طراحی کند که عرضه و تقاضای ارز در آن بهصورت شفاف و منظم انجام شود و با نرخ مشخصتری نسبت به نرخ بازار آزاد و نرخ ترجیحی، معاملات ارزی صورت گیرد.