اقتصاد۲۴- جدیدترین ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی (International Energy Agency – IEA) نشان میدهد که بحران تنگه هرمز در حال تبدیل شدن از یک اختلال کوتاهمدت در عرضه به یک شوک ساختاری برای بازار جهانی انرژی است. آژانس اکنون دیگر انتظار ندارد کشتیرانی از هرمز در سال ۲۰۲۶ به وضعیت عادی بازگردد و بر همین اساس، پیشبینی خود از کاهش تقاضای جهانی نفت را به ۲.۵ میلیون بشکه در روز افزایش داده است؛ درحالی که تنها یک ماه پیش این کاهش حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز برآورد شده بود، اما شاید مهمتر از این عدد، تعبیری باشد که IEA برای پیامد این وضعیت انتخاب کرده است؛ سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ یک «دوران گمشده» (Lost Period) برای رشد تقاضای نفت خواهند بود. این تعبیر را نباید صرفا یک اصطلاح آماری تلقی کرد. «دوران گمشده» میتواند نشانه ورود بازار نفت به مرحلهای باشد که در آن قدرت اختلال (Power of Disruption) به اندازه قدرت تولید اهمیت پیدا میکند.
نفت برنت در هفته گذشته تا حدود ۱۱۰ دلار در هر بشکه صعود کرد و سپس در محدوده ۱۰۵ دلار قرار گرفت، اما اهمیت واقعی بحران شاید در بازار نفت خام نباشد. بحران تعیینکنندهتر در بازار فرآوردههای پالایشی (Refined Products) در حال شکلگیری است. قیمت گازوییل و دیگر فرآوردههای نفتی افزایش شدیدی یافته است، زیرا همزمان ظرفیت پالایش در خلیجفارس تحتفشار قرار گرفته و حملات اوکراین به زیرساختهای نفتی روسیه نیز صادرات این کشور را محدود کرده است. هشدار IEA نشان میدهد که نظام پالایشی جهان تقریبا به مرز ظرفیت خود رسیده و گزینههای محدودی برای جلوگیری از تشدید کمبود و افزایش بیشتر قیمتها باقیمانده است. این تحول یک نکته مهم را روشن میکند؛ بحران انرژی الزاما زمانی رخ نمیدهد که نفت خام در جهان تمام شود، کافی است نفت در زمان و مکان مناسب قابلدسترس نباشد یا ظرفیت تبدیل آن به سوخت نهایی مختل شود. این همان انتقال از «امنیت عرضه» (Security of Supply) به «امنیت جریان» (Security of Flow) است.