بحران کمآبی در کلانشهر مشهد به مرحلهای بحرانی رسیده است. طبق اظهارات مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد، وضعیت ذخایر سدهای تأمینکننده آب شرب مشهد از جمله دوستی، کارده، ارداک و طرق بهشدت نامناسب بوده و ظرفیت سد دوستی که نقش حیاتی در تأمین آب منطقه دارد، به کمتر از ۱۰ درصد رسیده است.
به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، در این میان، یکی از اصلیترین دلایل بحران موجود، مسدود شدن مسیر طبیعی رودخانه هریرود توسط حکومت طالبان در افغانستان و عدم تخصیص حقآبه ایران بر اساس معاهده سال ۱۳۵۱ خورشیدی است.
پیشینه حقوقی مسئله: معاهده ۱۳۵۱
بر اساس معاهده ۱۳۵۱ خورشیدی میان ایران و افغانستان، مقرر شد سالانه ۸۲۰ میلیون متر مکعب آب از رودخانه هریرود (در مرز شمال شرق ایران) به ایران تخصیص یابد. این معاهده که جنبه بینالمللی دارد، همچنان مبنای حقوقی ایران برای مطالبه حقآبه محسوب میشود. با این حال، پس از به قدرت رسیدن طالبان، اجرای این معاهده عملاً متوقف شده و افغانستان بهطور یکجانبه و بدون هماهنگی با ایران، پروژههای سدسازی جدید از جمله سد «پاشدان» را که گفته میشود سرمایه گذار آن از جمهوری آذربایجان است، اجرایی کرده است.
بههای هدفمند برای افزایش آگاهی جهانی نسبت به تبعات رفتارهای آبی طالبان از جمله ابزارهایی است که وزارت امورخارجه ایران میتواند با هدف حفظ و احیای منافع ملی کشور در زمینه حق آبه هریرود، مورد استفاده قرار دهد.
به گزارش تابناک، ضعف عملکرد وزارت امور خارجه ایران در اقناع طالبان برای اجرای تعهدات آبی، بهویژه در موضوع رودخانه هریرود، مصداق بارز غفلت دیپلماتیک و عدم اولویتدهی به منافع حیاتی کشور در سطح سیاست خارجی است. بحران مشهد نه صرفاً یک چالش محلی، بلکه جلوهای از پیامدهای عدم اقدام مؤثر در برابر نقض تعهدات بینالمللی توسط همسایگان است. برای جلوگیری از تشدید بحران، بازنگری فوری در راهبردهای دیپلماسی آب و اقدام قاطع و منسجم ضروری است.