کتاب حرفه سینماگر: طراح صحنه

«حرفه سینماگر: طراح صحنه» نوشته‌ی فیونولا هالیگان، کتابی درباره‌ی یکی از مهم‌ترین و در عین حال کمتر دیده‌شده‌ترین مشاغل سینماست: طراحی تولید. کتاب نخست در سال ۲۰۱۲ از سوی آیلکس پرس منتشر شد و در چاپ آمریکایی سال ۲۰۱۳ از سوی فوکال پرس در مجموعه‌ی «FilmCraft» عرضه شد. این اثر به‌جای ارائه‌ی یک درسنامه‌ی صرف، بر گفت‌وگو با طراحان برجسته‌ی تولید و بررسی تجربه‌ی عملی آنان بنا شده است. هالیگان خود طراح تولید نیست؛ او منتقد و روزنامه‌نگار باسابقه‌ی سینمایی و از چهره‌های اصلی مجله‌ی «اسکرین اینترنشنال» است. همین موقعیت باعث شده کتاب بیش از آنکه از موضع یک استاد کارگاه سخن بگوید، مجموعه‌ای از تجربه‌های حرفه‌ای را کنار هم بگذارد و از دل آنها نشان دهد طراحی تولید در سینما واقعا چه می‌کند. نقطه‌ی آغاز کتاب تعریف خود این حرفه است. طراح تولید کسی نیست که فقط دکور یک صحنه را انتخاب یا تزئین کند. او از مراحل اولیه‌ی تولید وارد پروژه می‌شود و همراه کارگردان، فیلم‌بردار و دیگر بخش‌های هنری برای ساختن جهان بصری فیلم تصمیم می‌گیرد. انتخاب و طراحی لوکیشن، ساخت دکور، معماری فضا، رنگ، بافت، وسایل صحنه، نسبت محیط با لباس و چهره‌پردازی و حتی هماهنگی با جلوه‌های ویژه بخشی از این فرایندند. هالیگان از خلال گفت‌وگوها نشان می‌دهد که طراحی تولید در اصل هنر تبدیل متن فیلمنامه به فضایی سه‌بعدی و قابل‌فیلم‌برداری است؛ فضایی که باید هم از نظر زیبایی‌شناسی منسجم باشد و هم در خدمت شخصیت، روایت و حرکت دوربین قرار گیرد. ساختار کتاب بر شانزده گفت‌وگوی اصلی با طراحان تولید استوار است. کن آدام، جیم بیسل، ریک کارتر، ویلیام چانگ سوک‌پینگ، استوارت کریگ، ناتان کراولی، دانته فرتی، جک فیسک، آنتون گومس، سارا گرینوود، گرانت میجر، الکس مک‌داول، جان مایر، ایو استوارت، یوهی تاندا و دین تاوولاریس از جمله چهره‌هایی هستند که مستقیما درباره‌ی حرفه‌ی خود سخن می‌گویند. در کنار آنها بخش‌های «میراث» به طراحانی چون جان باکس، سدریک گیبونز، ویلیام کامرون منزیس، فردیناندو اسکارفیوتی و ریچارد سیلبرت اختصاص یافته است. این ترکیب به کتاب اجازه می‌دهد میان تاریخ طراحی تولید و شیوه‌های معاصر رفت‌وآمد کند. مهم‌ترین نتیجه‌ی این گفت‌وگوها آن است که چیزی به نام یک روش واحد برای طراحی تولید وجود ندارد. کن آدام با فضاهای عظیم و معماری‌های اغراق‌شده‌ی فیلم‌های جیمز باند شناخته می‌شود؛ دانته فرتی تجربه‌ی طولانی همکاری با فدریکو فلینی و مارتین اسکورسیزی را با خود دارد؛ استوارت کریگ در مجموعه‌ی «هری پاتر» باید جهانی خیالی را به مجموعه‌ای از مکان‌های فیزیکی و باورپذیر تبدیل کند؛ ناتان کراولی در فیلم‌هایی مانند «بتمن آغاز می‌کند» و «شوالیه‌ی تاریکی» با جهانی روبه‌روست که باید هم ریشه در شهر واقعی داشته باشد و هم هویتی اسطوره‌ای پیدا کند. تفاوت میان این افراد یکی از آموزنده‌ترین جنبه‌های کتاب است: طراحی تولید بیش از آنکه مجموعه‌ای از قواعد ثابت باشد، شیوه‌ای برای حل مسائل بصری خاص هر فیلم است. نمونه‌های تصویری کتاب نیز در این میان صرفا جنبه‌ی تزئینی ندارند. طرح‌های مفهومی، استوری‌بوردها، نقشه‌ها، تصاویر پشت صحنه و عکس‌های فیلم‌ها نشان می‌دهند ایده‌ی بصری چگونه از کاغذ به فضای فیلم‌برداری منتقل می‌شود. برای دانشجوی سینما این بخش اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا فاصله‌ی میان «تصور یک جهان» و ساخت واقعی آن را آشکار می‌کند. نقدی تخصصی بر کتاب نیز همین فراوانی تصاویر و اسناد طراحی را یکی از مهم‌ترین نقاط قوت اثر دانسته است. هالیگان همچنین اجازه می‌دهد جنبه‌های کمتر رمانتیک این حرفه دیده شوند. طراح تولید فقط هنرمندی نیست که آزادانه تصویرسازی کند؛ باید با بودجه، زمان، محدودیت‌های استودیو، ایمنی، ساخت‌وساز، مدیریت گروه‌های بزرگ و خواسته‌های گاه متعارض کارگردان و تهیه‌کننده کنار بیاید. حتی بهترین ایده اگر قابل ساخت، قابل نورپردازی یا قابل استفاده برای فیلم‌برداری نباشد، ارزشی برای تولید ندارد. کتاب از همین طریق نشان می‌دهد چرا طراحی تولید همزمان هنری خلاق و حرفه‌ای مدیریتی و فنی است. یکی دیگر از نقاط قوت کتاب، توجه به رابطه‌ی طراحی با روایت است. طراحی خوب همیشه قرار نیست خود را به رخ بکشد. گاهی موفقیت طراح در این است که جهان فیلم آن‌قدر طبیعی و منسجم به نظر برسد که تماشاگر اصلا به ساخته‌شدنش فکر نکند. رنگ دیوار، فاصله‌ی اتاق‌ها، شکل یک خیابان یا فرسودگی وسایل ممکن است اطلاعاتی درباره‌ی شخصیت یا طبقه‌ی اجتماعی بدهد که هرگز در دیالوگ گفته نمی‌شود. از این منظر، طراحی تولید بخشی از روایت است، نه پوششی زیبا بر روی آن. محدودیت کتاب نیز از همان قالب مصاحبه‌محور آن ناشی می‌شود. «حرفه سینماگر: طراح صحنه» کتاب درسی نظام‌مند درباره