اقتصاد۲۴– توجه جوامع به نیازها و مطالبات زنان سالهاست که به عنوان یکی از شاخصههای ارزیابی احترام و رعایت حقوق بشر در جوامع در نظر گرفته شده است. از سوی دیگر این نیازها بهویژه در بخش سلامت و بهداشت از چنان جایگاهی برخوردار است که توجه به آن نه تنها یکی از اولویتهای اساسی سلامت در جوامع است که در چارچوبی بزرگتر و در جامعه بینالملل این موضوع از اهداف توسعه هزاره سوم اسـت.
بهداشت زنان نه تنها به لحاظ ویژگیهای خاص جسمی آنها که با توجه به تاثیر آن بر سلامت جامعه و نسل بعدی مورد تاکید قرار دارد. یکی از اصول مورد تاکید در حوزه بهداشت زنان مربوط به بهداشت قاعدگی و پیشگیری از فقر پریود در زنان است. در واقع فقر پریود به معنای عدم توانایی دختران و زنان در تامین هزینه و دسترسی به محصولات بهداشتی قاعدگی است. موضوعی که نه تنها سلامت زنان را در مخاطره قرار میدهد که میتواند زندگی اجتماعی و خانوادگی آنها را نیز با مشکلات زیادی مواجه کند.
اما وضعیت ایران از نظر رسیدگی و توجه به بهداشت قاعدگی زنان چگونه است؟ شاید در نگاه اول و تنها با تکیه بر میزان دسترسی افراد قشر متوسط به بالای جامعه آنهم در مناطق شهری به این نتیجه برسیم که زنان ایرانی از نظر دسترسی و تامین هزینههای مرتبط با دوران عادت ماهانه خود هیچ مشکلی نداشته و خرید لوازم بهداشتی این دوران مانند انواع نوار بهداشتی، پوشک و کاپ قاعدگی (تامپون) در شرایط مساعدی قرار دارند، اما حقیقت آن است که این تنها یک سوی ماجرا و به اصطلاح ویترین خوشمنظرهای از شرایط بهداشت زنان ایرانی در دوران پریود است، چهرهای که البته در سایه گران شدن این لوازم رفته رفته رنگ باخته و حقیقتی که طی سالیان گذشته تنها در مناطق کمبرخوردار کشور حاکم بود در مناطق شهری و برخوردار هم رخ مینماید.
فقر پریود که سالهاست در مناطق به شدت محروم کشور جولان میدهد از دو سال پیش تاکنون و بهویژه از آبان ماه سال گذشته تمام زنان ایران را تحت تاثیر قرار داده است.
در سال ۹۷ و در حالی که نرخ ارز شاهد افزایش چشمگیری بود، ۱۰ کارخانه فعال در حوزه تولید پوشک و نوار بهداشتی، به دلیل نبود مواد اولیه به حالت تعطیل و نیمه تعطیل در آمدند. دلیل تعطیلی آنها نیز عدم تخصیص ارز دولتی و خارج شدن محصولاتی، چون پوشک و نوار بهداشتی از ردیفهای ۱ و ۲ تعرفهای (کالای اساسی) بود و تولیدکنندگان باید مواد اولیه خود را از بازار ثانویه تهیه میکردند.
یک سال بعد و همزمان با افزایش نرخ بنزین در کشور، رئیس انجمن صنایع سلولزی و بهداشتی ایران اعلام کرد: «افزایش نرخ بنزین منجر به افزایش حدود ۵ تا ۶ درصد هزینه تمامشده تولید صنایع میشود و این تأثیر در محصولات سلولزی و بهداشتی حدود ۴ تا ۴.۵ درصد خواهد بود. تولیدکنندگان محصولات بهداشتی و سلولزی که پیش از این بهدلیل مشکلات تامین مواد اولیه و اشباع بازار با ۷۰ درصد ظرفیت فعالیت میکردند طی ۳ ماه گذشته نیز با کاهش ۳۰ درصدی ظرفیت تولید مواجه شدهاند. با این شرایط تولیدکنندگان چارهای جز کاهش شدید تولید و عرضه این محصولات به بازار نخواهند داشت و با تداوم این روند باید در انتظار کمبود و گرانی محصولات سلولزی و بهداشتی تا خردادماه سال آینده باشیم.»
در همان زمان اعلام شد که افزایش هزار تومانی رسمی نرخ ارز در سامانه، هزینه واردات مواد اولیه محصولات سلولزی و بهداشتی را بالا برده و رشد هزینه تولید، تثبیت قیمتها، واردات رسمی و قاچاق، تولید محصولات سلولزی و بهداشتی را تا ۳۰ درصد کاهش داده است.
ماجرای گران شدن پدهای بهداشتی و محصولات سلولزی در نیمه پایانی سال ۹۹ بار دیگر مطرح شد که علت آن هم افزایش چندبرابری قیمت این محصولات به صورت ناگهانی بود. کار به جایی رسید که قیمت نوار بهداشتی از ۶، ۷ هزار تومان به صورت ناگهانی به ۱۳، ۱۴ و در برخی موارد به ۱۷ هزار تومان رسید، قیمت پوشک بزرگسالان نیز از ۱۸ هزار تومان با رشدی چند برابری به بیش از حول و هوش ۳۵ هزار تومان رسیده است. کاپ قاعدگی نیز این روزها بیش از ۵۰ هزار تومان قیمت دارد. البته این قیمتها تنها مرتبط با محصولات تولید داخل که البته به لحاظ کیفیت سیر نزولی طی کرده و حتی باعث آسیبهایی به زنان در طول دوران قاعدگی میشوند، از سوی دیگر قیمت برندهای خارجی که کیفیت بالایی دارند هم چند برابر قیمت محصولات داخلی است.
از آنجایی که خانوارهای ایرانی روز به روز فقیرتر شده و تعادل میان درآمد و هزینههایشان کمتر میشود قاعدتا شروع به حذف کالاهایی میکنند که از نظر آنان قابل جایگزینی بوده و چندان هم اساسی نیستند، معمولا این نیازهای زنان، افراد دارای معلولیت و سالمندان است که در زمان فقر حذف میشوند. خانوادهها کم اطلاع و مستاصل ترجیح میدهند که زنان به جای پدهای بهداشتی از همان شیوه قدیمی و غیربهداشتی استفاده کرده و به سراغ کهنه و دستمال بروند، تا پول اندک خانواده صرف خرید این محصول غیر اساسی نشود! نگاهی که به نظر میرسد مسئولان مربوطه هم در آن شریک و هم نظرند.