اقتصاد۲۴– رشد فزاینده نقدینگی یکی از مهمترین چالشهای کشور است که معیشت مردم را با چالش جدی مواجه کرده و قدرت خرید مردم را به شدت کاهش داده است. رشد فزاینده نقدینگی عامل مهم تشدید تورم است و انتظار میرود کاندیداهای ریاست جمهوری برنامه خود برای مهار آن را اعلام کنند.
آنگونه که اخیراً نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس اعلام کرده، رکورد تاریخی تورم نقطه به نقطه در فروردین ماه امسال شکسته شده است. بر اساس اعلام یک منبع آگاه، نرخ تورم بر اساس آمار بانک مرکزی که حاضر به انتشار آن نشده است، به ۵۰ درصد رسیده است که نرخی بی سابقه است. همچنین بر اساس برخی برآوردها میانگین تورم ماهانه طی دو سال گذشته به ۲.۸ درصد رسیده که رقمی بی سابقه است؛ به طوری که میانگین تورم در دهه ۱۳۹۰ که شاهد بالاترین تورمهای ماهانه بودیم، ۱.۳ درصد بوده است.
بخش عمده این تورم ناشی از رشد لجام گسیخته نقدینگی است؛ حجم نقدینگی در کشور طی سه سال گذشته از ۱،۶۰۰ هزار میلیارد تومان به ۳،۵۰۰ هزارمیلیارد تومان رسیده است؛ یعنی بیش از ۵۰ درصد کل نقدینگی تاریخ کشور طی سه سال گذشته خلق شده است که رکوردی بی سابقه در جهان تلقی میشود.
آوار نقدینگی با اقتصاد ایران چه کرد؟
تورم حاصل از رشد لجام گسیخته نقدینگی نه تنها سفره مردم را کوچک و انها را در تأمین حداقلهای زندگی با مشکل جدی مواجه کرده بلکه گردش چرخ تولید را هم کُند کرد. چالشهایی که رشد فزاینده نقدینگی برای کشور به وجود آورده است را در چند دسته کلان میتوان مورد اشاره قرار داد:
۱. تورم ناشی از رشد نقدینگی باعث افزایش غیرطبیعی هزینههای تولید و به تبع آن رکود در بخش واقعی اقتصاد کشور شده است.
۲. نرخ بهره واقعی (تفاضل نرخ سود بانکی و نرخ تورم) را منفی و به تبع آن بازارهای نامولد مثل ارز و سکه و طلا را به محلی برای سفته بازی صاحبان نقدینگی بدل کرده است.
۳. ارزش پول ملی و متعاقباً نرخ ارز را با بی سابقهترین جهش تاریخی خود به ویژه در سه سال اخیر مواجه کرده است.
۴. بازار کالاهایی نظیر خودرو که ماهیتاً کالاهای مصرفی محسوب میشوند به دلیل هجوم نقدینگی به این بازارها با هدف ذخیره ارزش، به بازارهای سرمایهای و محلی برای سفته بازی تبدیل شده اند به گونهای که حتی بخشهایی از حوزه تولید در کشور را هم به دلیل به صرفه نبودن تولید با تعطیلی و خروج سرمایه از اقتصاد مواجه کرده است که آثار آن را در کاهش نسبت تشکیل سرمایه به موجودی سرمایه در این سالها به وضوح میتوان دید.
۵. به دلیل کاهش ارزش پول ملی ناشی از رشد فزاینده نقدینگی نسبت به رشد تولید در کشور، نظام بانکی کشور که وظیفه اصلی تأمین مالی تولید در ایران را به عهده دارد به جای حمایت از بخشهای واقعی اقتصاد به سمت بنگاه داریهای نامولد و تأسیس شرکتهایی در حوزههای املاک و مستغلات و مالها و نیز شرکتهایی در حوزههای واردات سوق پیدا کرده اند.
براساس نظر کارشناسان، کنترل جریان خسارت آفرین نقدینگی ابزارهایی دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
۱. اصلاح ساختاری در نظام بانکی
۲. اصلاح ساختار بودجه
اصلاح ساختاری در نظام بانکی مستلزم مدیریت مقتدرانه بانک مرکزی است که با استفاده از ابزارهای سیاستهای پولی از جمله تنظیم نرخ سود بانکی، شفاف سازی و نظام مندی اعطای تسهیلات و خلق اعتبار، نرخ ذخیره قانونی و نیز نرخ سپرده گذاری بانکها نزد بانک مرکزی و نیز بهره گیری درست از عملیات بازار باز قابل انجام است.