مجمع عمومی سازمان ملل با تصویب قطعنامهای تازه، استفاده از نقشههایی را توصیه کرده که اندازه واقعی قارهها و کشورها را دقیقتر نشان میدهند. این تصمیم بهویژه به نفع آفریقاست؛ قارهای که در نقشه معروف مرکاتور بسیار کوچکتر از اندازه واقعی خود دیده میشود، در حالی که کشورها و مناطق شمالی مانند کانادا، روسیه و گرینلند بزرگتر از واقعیت به نظر میرسند.
این قطعنامه روز جمعه چهارم سپتامبر ۲۰۲۶ برابر با ۱۳ شهریور ۱۴۰۵، با ۱۶۴ رأی موافق تصویب شد. ایالات متحده تنها کشوری بود که به آن رأی منفی داد و شش کشور نیز رأی ممتنع دادند. با این حال، این مصوبه الزامآور نیست و کشورها مجبور نیستند نقشه مرکاتور را کنار بگذارند.
هدف اصلی، تشویق دولتها، مدارس، نهادهای بینالمللی و شرکتهای فناوری به استفاده بیشتر از نقشههایی با نمایش دقیقتر مساحت واقعی مناطق جهان عنوان شده است.
نقشهای که در مرکز این طرح قرار دارد، «زمین برابر» (Equal Earth) نام دارد و در سال ۲۰۱۸ توسط گروهی بینالمللی از نقشهنگاران طراحی شد. ویژگی مهم آن این است که مساحت کشورها و قارهها را نسبت به یکدیگر بهدرستی حفظ میکند، هرچند مانند هر نقشه مسطح دیگری نمیتواند تمام ویژگیهای کره زمین را بدون هیچ نوع تغییر یا اعوجاجی نمایش دهد.
نقشه «مرکاتور» (Mercator) در سال ۱۵۶۹ توسط جراردوس مرکاتور، نقشهنگار فلاندری، طراحی شد و هدف اصلی آن کمک به دریانوردان بود، زیرا مسیرهایی با جهت ثابت قطبنما را به شکل خطوط مستقیم روی نقشه نمایش میداد.
اما همین ویژگی باعث میشود هرچه از خط استوا به سمت قطبها حرکت کنیم، مساحت مناطق بیشتر از اندازه واقعی نمایش داده شود. در نتیجه کشورهای شمالی و مناطق نزدیک به قطب بسیار بزرگتر به نظر میرسند، در حالی که بخشهایی از آفریقا و دیگر مناطق نزدیک استوا کوچکتر دیده میشوند.
یکی از مشهورترین نمونههای این خطا به مقایسه آفریقا و گرینلند مربوط میشود. در بسیاری از نسخههای نقشه مرکاتور، گرینلند تقریباً هماندازه آفریقا دیده میشود، در حالی که مساحت واقعی آفریقا حدود ۱۴ برابر گرینلند است.
این تفاوت فقط آفریقا را تحت تأثیر قرار نمیدهد. در نقشه «زمین برابر»، اندازه نسبی کشورهایی مانند آمریکا و بریتانیا نیز در مقایسه با نقشه مرکاتور کوچکتر دیده میشود، نه به این دلیل که اندازه جغرافیایی آنها تغییر کرده، بلکه چون اعوجاج نقشه قدیمی کمتر شده است.
اتحادیه آفریقا از این تغییر استقبال کرده و پیشتر استدلال کرده بود که نقشه مرکاتور باعث شده آفریقا در ذهن مردم جهان کوچکتر و کماهمیتتر از واقعیت تصور شود. مقامهای این اتحادیه این مسئله را نوعی «کوچکنمایی نمادین» قاره دانستهاند.
توگو نقش اصلی را در پیشبرد این قطعنامه به نمایندگی از اتحادیه آفریقا داشت. این کشور استدلال کرده است که نمایش نامتناسب مناطق جهان در نقشه مرکاتور آثار طولانیمدت آموزشی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی داشته و باعث کاهش شدید اندازه ادراکشده آفریقا و برخی دیگر از مناطق جهان شده است.
رابرت دوسی، وزیر خارجه توگو، پیش از رأیگیری تأکید کرد که نقشه صرفاً یک تصویر خنثی نیست و میتواند درک مردم از جایگاه کشورها و قارهها را شکل دهد.
او گفته است نقشهها ممکن است از همان سالهای ابتدایی مدرسه تصویری از جهان در ذهن افراد ایجاد کنند که با واقعیت جغرافیایی مطابقت ندارد.
ایالات متحده تنها مخالف این قطعنامه بود. نماینده واشنگتن این طرح را غیرضروری و دارای انگیزههای ایدئولوژیک دانست و استدلال کرد که چنین موضوعی توجه را از مسائل جدیتر مربوط به صلح، رفاه و روابط بینالمللی منحرف میکند.
فرانسه در مقابل از این تغییر رویکرد حمایت کرد. ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، پیش از رأیگیری اعلام کرد کشورش استفاده از نقشه مرکاتور را کنار خواهد گذاشت و به سراغ روشهایی خواهد رفت که برای کاربردهای مختلف مناسبتر و از نظر نمایش مساحت واقعی دقیقتر باشند.
فرانسه قرار است از تصویرسازی «اِکرت ۴» (Eckert IV) استفاده کند که از نظر حفظ مساحت واقعی مناطق شباهت زیادی به نقشه «زمین برابر» دارد.
با این حال، تصمیم سازمان ملل به این معنا نیست که نقشه مرکاتور بهطور کامل ممنوع شده است. این شیوه همچنان برای برخی کاربردها، بهویژه ناوبری، مزیتهایی دارد و قطعنامه جدید نیز کشورها و نهادها را از استفاده از آن منع نمیکند.
برای مشاهده کامل مطلب کلیک کنید