اقتصاد ۲۴ – سناریوی جبران کسری بودجه دولت از طریق خلق پول سالها است که از سوی دولتها دنبال شده است. چنانکه مطابق گزیده آمارهای اقتصادی منتشر شده از سوی بانک مرکزی در شهریور ماه امسال نقدینگی با بیش از ۴۰ درصد افزایش به ۴ هزار هزار میلیارد تومان نسبت به شهریور ماه سال گذشته رسیده است. از آنجا که ارز داخلی جهانشمول نبوده و تنها در داخل کشور مبادله میشود، نرخ تورم در ایران را به میزان بیسابقهای افزایش داده است. قرار است نخستین بودجه دولت سیزدهم یعنی بودجه سال ۱۴۰۱ به زودی تقدیم مجلس شود و دولت در پی راهکارهایی برای جبران کسری بودجه و درآمدزایی برآمده است. با اینحال این راهکارها غالباً راهکارهایی تورمزا بوده و منجر به تعمیق شکاف طبقاتی شده است. این است که دولتها برای رفع مشکل مقطعی، عموماً افزایش قیمت حاملهای انرژی، افزایش نرخ ارز، قطع یا کاهش یارانهها و خدمات اجتماعی و عمومی و… را دنبال کردهاند. گرچه حتی با وجود مشکلات شدید بودجهای هرگز به سراغ پلتفورم مالیات گیری نشده اند. اخذ مالیات از در دنیا نقشههای راه یکسانی ندارند. اینکه چه نوع مالیاتی از چه بخشهای از جامعه دریافت شود، همیشه مطرح بوده است. با اینحال دولت ایران هم مالیات دریافت میکند، اما این مالیات را عموماً از کارگران و کارمندان و دهکهای پایین درآمدی میگیرد و هیچ قدرتی برای اخذ مالیات از دهکهای بالای درآمدی در انواع و اقسامش را ندارد.
هدف برنامه ششم توسعه رساندن نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی به میزان ۱۰ درصد بود، اما در نهایت این هدف در پایان برنامه ششم محقق نشد. برای نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی ایران اعداد متفاوتی گفته شده، اما به طور کلی عددی بین ۶ تا ۷ درصد است. این رقم با نسبت مالیات به تولید ناخالص کشورهای توسعه یافته که گاهی بالای ۳۰ درصد است فاصله زیادی دارد. اساساً سیاست اخذ مالیات حتی در کشورهای توسعه یافته نیز رایج است، اما ما در ایران کمترین میزان مالیات را پرداخت میکنیم. بر اساس آمارهای جهانی دانمارک در سال ۲۰۱۹ با نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی حدود ۴۷ درصد بالاترین نسبت را میان کشورهای جهان داشته است. پس از دانمارک به ترتیب کشورهای فرانسه (۴۵ درصد)، بلژیک (۴۳ درصد)، سوئد (۴۳ درصد)، ایتالیا (۴۲.۴درصد)، فنلاند (۴۲.۲ درصد)، نروژ (۴۰ درصد)، هلند (۳۹.۳ درصد)، لوکزامبرگ (۳۹ درصد)، آلمان (۳۸.۸ درصد) قرار دارند. این نسبت در کشور آمریکا به عنوان بزرگترین اقتصاد جهانی ۲۴.۵ درصد گزارش شده است. جالب اینجا است که حتی در شرایط کسری بودجه شدید نیز دولت حاضر نیست لااقل به نسبت معقولی بخشی از هزینههایش را از طریق درآمد مالیاتی جبران کند و به عکس به دنبال سیاستهایی، چون حذف ارز ترجیحی رفته است که سیاستهایی به شدت تورمزا است. جالب اینجا است که طی ۴ سال گذشته با تعمیق شکاف طبقاتی در ایران دارایی عدهای بین ۶ تا ۱۰ برابر شده است.
وحید شقاقی، کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه در دنیا بخش مهمی از درآمدهای دولت از مالیات است، اظهار داشت: بیش از ۹۰ درصد درآمدهای دولتها از مالیات است و نظام مالیاتی شان را هم توسعه دادند و شفافیت بانکهای اطلاعاتی آنها نیز متناسب با آن فراهم کردهاند. همچنین متناسب با برآوردهایی که از درآمدهای مالیاتی دارند، هزینههای خود را نیز تنظیم میکنند. این مسئله در کشور ما اتفاق نیفتاده است و ما نتوانستهایم نظام بودجه ریزی کشور را بر پایه نظام مالیاتی بچینیم.