اقتصاد۲۴– میرا قربانی فر – حدود ۹۳ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی ایران در زمان حاضر بهروی نفتکشهایی در خلیج فارس و آبهای سنگاپور و همچنین در نزدیکی چین ذخیره شدهاند که میتوانند بلافاصله بعد از امضای قرارداد برجام وارد بازار شوند.
این بخشی از گزارش بلومبرگ است که در ۷ شهریور سال جاری منتشر کرده است. گزارشی که نشان میدهد ۹۳ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی ایران در آبهای جهان و آماده تخلیه هستند. هر چند که رسانههای نزدیک به دولت سیزدهم و همه آنان که روزگاری بر طبل مخالفت بر برجام میکوبیدند با افتخار از این رقم نام بردهاند و مدعی شدند که پس از امضای برجام این میزان نفت و میعانات گازی آمادگی آن را دارد که به سرعت وارد روند دادوستد حوزه انرژی در جهان شود، اما مسالهای که به آن توجه نشد این بود که این میزان نفت و میعانات گازی سرگردان بر روی آبهای آزاد نشان از بحران وجود مشتری برای صادرات انرژی از مقصد ایران به کشورهای دیگر جهان دارد. این خبر و اخبار مشابه آن در ماههای اخیر نشان میدهد که در شرایطی که تهران در جدال با تحریمهای غرب علیه صادرات نفتی است، میلیونها بشکه از نفت ایران در تانکرهای سرگردان روی آب، انبار شده است.
بر اساس گزارش بلومبرگ، اطلاعات شرکت ردیابی کشتیهای کپلر نشان میدهد حدود ۹۳ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی ایران در زمان حاضر بهروی نفتکشهایی در خلیج فارس و آبهای سنگاپور و همچنین در نزدیکی چین ذخیره شدهاند.
مؤسسه ورتکسا هم که در زمینه تحلیل اطلاعات کشتیرانی فعالیت دارد، این رقم را بین ۶۰ تا ۷۰ میلیون بشکه تخمین میزند، و هم چنین وجود ذخایر کوچکتری را نیز در مخازن زمینی ارزیابی میکند.
در همین حال باید توجه داشت که آژانس بینالمللی انرژی نیز تخمین میزند ذخایر دریایی نفت خام ایران با متوسط عرضه روزانه نفت در دنیا قابلمقایسه باشد، یعنی حدود ۱۰۰ میلیون بشکه در روز. این در حالی است که آمریکا نیز طی ۶ ماه گذشته ۱۸۰ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفتی خود را آزاد کرده است.
هم چنین طبق آمار شرکت ورتکسا، صادرات روزانه نفت ایران از زمان برداشته شدن معافیتهای واردات نفت این کشور بهدنبال تحریمهای آمریکا حدود ۱ میلیون بشکه بوده و چین ازجمله برترین خریداران نفت این کشور است.
اما به نظر میرسد که هدف گذاری ایران باید علاوهبر پر کردن جای خالی نفت روسیه در اروپا مخصوصاً در کشورهای اسپانیا، ایتالیا، یونان و حتی ترکیه، تلاش برای بازپسگیری سهم خود در بازار آسیا نیز باشد.
باید توجه کرد که اروپا در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ بهطور متوسط ۷۴۸۰۰۰ و ۵۲۸۰۰۰ بشکه از نفت ایران را مصرف میکرد و آسیا بهترتیب ۱.۲ و ۱ میلیون بشکه در روز نفت این کشور را وارد کرده بود.
توجه کنید که گزارش اخیر بلومبرگ در حالی از وجود ۹۳ میلیون بشکه نفت و میعانات گازی سرگردان بر روی آبهای آزاد و بنادر جهان حکایت دارد که، در سال ۱۳۹۲ رویترز در گزارشی با اشاره به انبار میلیونها بشکه نفت ایران نوشته بود «تحریمها به تجارت نفتی ایران آسیب زده اند و اکنون موضوع فروش این محمولههای نفتی با قیمت پایین مطرح است. هرچند برآورد منابع صنعتی از حجم نفتی که ایران روی آب ذخیر کرده متفاوت است، اما همه آنها بر این نکته اتفاق نظر دارند که این حجم در مقایسه با چند ماه گذشته، بسیار بیشتر است. برخی برآوردها حاکی از آن است که ۱۰ سوپرتانکر نفتی ایران که هر یک گنجایش ۲ میلیون بشکه نفت دارند، منابع نفتی را روی آب ذخیر کرده اند. از سوی دیگر یک تانکر کوچک دیگر نیز با ظرفیت یک میلیون بشکه، اکنون به انباری برای محمولههای نفتی ایران تبدیل شده است.»
رویتزر در نهایت این گونه نتیجه گیری کرده بود که «ذخایر نفتی ایران در تانکرهای شناور روی آب حدود ۲۵ میلیون بشکه است. تانکرهایی که در مقایسه با چهار ماه گذشته، تعداد آنها افزایش پیدا کرده است.»
هم چنین در ۳۰ اردیبهشت سال جاری رویترز در گزارشی با اشاره به دهها نفتکش ایران که به انبارهای نفتی ایران تبدیل شده اند خبر از وجود یک ذخیره ۴۰ میلیون بشکه نفتی داده و نوشت: «صادرات نفت خام ایران به چین از زمان آغاز جنگ اوکراین به شدت کاهش یافته است، زیرا پکن از بشکههای ارزان قیمت نفت روسی استقبال میکند و تقریبا ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران در نفتکشها در آسیا سرگردان شده و به دنبال خریدار میگردد.»
در حقیقت گزارش اردیبهشت ماه رویترز اشاره به مساله تصرف بازارهای ایران توسط روسیه داشت. بازارهایی که روسیه پس از تحریمهای گسترده توسط اروپا و از دست رفتن بازار نفت و گاز و انرژی اروپا با نگاه به شرق به سراغ بازارهای ایران آمده بود.