امیرالمؤمنین علیهالسلام در غزوه بنینضیر با عملیاتی پیشدستانه و هلاکت تکتیرانداز یهود، دکترین دفاع فعال را جهت تضمین امنیت رهبر جامعه اسلامی پایهگذاری کرد.
ابوالقاسم شکوری
نقطه اشباع این بحران زمانی آشکار شد که پیامبر صلیاللهعلیهوآله به همراه گروهی کمتر از ده نفر از صحابه، برای گمانهزنی درباره سهم دیه دو مقتول از قبیله بنیعامر به دژهای بنینضیر مراجعه کرد. سران قبیله، بهویژه حیی بن أخطب، با سوءاستفاده از موقعیت، توطئهای چیدند تا با پرتاب سنگ آسیاب از پشتبام خانهای که پیامبر به دیوار آن تکیه داده بود، اقدام به ترور فیزیکی رهبر جامعه اسلامی نمایند. با افشای این توطئه از طریق وحی، حضرت بیدرنگ منطقه را ترک کرد و محمد بن مسلمه را به عنوان فرستاده ویژه خود مأمور ساخت تا ضربالاجلی ده روزه برای خروج بنینضیر از مدینه ابلاغ کند.
در این میان، جریان نفاق داخلی مدینه به رهبری عبدالله بن ابی با ارسال فرستادگانی چون سوید و داعس، بنینضیر را به مقاومت تشویق کرده و وعده پشتیبانی نظامی با دو هزار جنگجو را دادند. این تحریکات موجب شد تا حیی بن أخطب پیشنهاد جلاوطن را رد کرده و با اتکا به قلاع مستحکم خود، رسماً اعلام جنگ کند. پیامبر نیز با سپردن حاکمیت موقت مدینه به عبدالله بن اممکتوم، ارتش اسلام را به سمت دژهای بنینضیر حرکت داد و محاصرهای بیست و سه روزه را آغاز نمود.