اقتصاد۲۴- دولت با برکناری علی صالحآبادی از ریاست بانک مرکزی، محمدرضا فرزین را به عنوان رییس جدید معرفی کرد. با اینکه گفته شده صالح آبادی از مقام خود «استعفا» داده، اما نشانههای موجود نشان از یک «برکناری» دارد که البته دور از ذهن هم نبود. از مدتها پیش شایعه برکناری رییس پیشین بانک مرکزی به گوش میخورد و با نوسانات قیمت ارز و بالا گرفتن انتقادها از عملکرد بانک مرکزی، نهایتا نسخه رییسکل در جلسه پنجشنبه هیئت دولت پیچیده شد.
درست یک روز بعد از آن که صالحآبادی از همان جلسه بیرون آمده و با لبخند به دوربینها گفته بود که «شرایط ارزی کشور مشکلی ندارد» یا تقریبا ۵ روز بعد از آنکه به خبرنگاران گفت که «بازار غیررسمی ارز را به رسمیت نمیشناسد.» البته تاکنون نه «نامه استعفا» از او منتشر شده و نه حکم رییسجمهور. به هر حال محمدرضا فرزین حالا رییسکل بانک مرکزی است و نخستین اقدام او نیز «تثبیت نرخ ارز سامانه نیما» بوده است. البته واکنش بازار غیررسمی ارز به حضور فرزین در ساختمان میرداماد با شوک ریزشی قیمتها همراه شد. فرزین دانشآموخته دانشگاه علامه طباطبایی است و پیش از این سابقه حضور در دولت احمدینژاد را نیز دارد. او چهرهای اقتصادی، و اهل عدد و رقم است و دربارهاش گفته میشود که آدم واقعبینی است؛ تکنوکراتی که قول داده بازار غیررسمی ارز را «کوچک» کند و قطعا برای این قول خود نیز برنامهای دارد و باید منتظر آن بود. اما اگر قرار به همان «واقعبینی» باشد، به نظر میرسد که بخش زیادی از برنامه ساماندهی وضعیت تورم و قدرت خرید رالع، وابسته به اراده سیاسی برای بازگشت به واقعیات موجود است؛ واقعیاتی که اتفاقا بسیاری از آنها وابستگی زیادی به دیپلماسی و سیاست خارجی دارند. حال که نزدیک به ۱۸ ماه از عمر دولت سیزدهم میگذرد و یک رییس کل بانک مرکزی تغییر کرده، این امیدواری وجود دارد که این چهره اقتصادی، بهتر از سلف خود درک کند که «نگاه اقتصادی» به تحولات پولی «لازم» است، اما کافی نیست. اقتصاد ایران چشم به راه رخدادهای مثبتی، چون تصویب FATF یا تسهیل ورود و خروج ارز و حتی برداشته شدن تحریمهاست که با تصمیمات و تغییرات جدید سیاست خارجی امکانپذیر است.
کامران ندری، کارشناس پولی و بانکی و عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع) در رابطه با این تغییر در بانک مرکزی به «اعتماد» گفت: این روزها شرایط اقتصادی کشور بسیار پیچیده است و مسوولیت بانک مرکزی هم در این وضعیت سختتر از گذشته شده و از ابتدا هم قابل پیشبینی بود که آقای صالحآبادی با توجه به تجربه گذشتهشان شاید نتوانند مسوولیت سنگین سیاستگذاری پولی و کنترل تورم کشور را عهدهدار شود. ضمن آنکه رزومه ایشان نشان میداد که شاید تجربه و دانش لازم را در حوزه سیاستگذاری پولی نداشته باشد. ندری با بیان اینکه آقای صالحآبادی تلاش خود را در این مدت کرده است، گفت: مشکل اصلی در این دوران به نحوه انتخاب و انتصاب مدیران ارشد در کشور برمیگردد که یک مساله عمومی است. موضوع اصلی تورمهای بالا در کشور است که به بیماری مزمن و ریشهدار تبدیل شده و هیچ یک از روسای کل بانک مرکزی در کنترل تورم در چند دهه گذشته کارنامه درخشانی ندارند. این کارشناس پولی و بانکی تصریح کرد: هر چند گفته میشود نرخ تورم در اقتصاد افت داشته، اما در مقایسه با سایر کشورهای دنیا همواره در ۵ دهه گذشته نرخ تورم در ایران بالا بوده و شاید تنها کشوری هستیم که نزدیک به ۵ دهه است که نرخهای تورم بالایی را تجربه میکنیم. ادامه فعالیتها در این شرایط اقتصادی هم چندان آسان نیست و باید تغییرات زیادی را در نظام پولی و بانکی کشور ایجاد کرد و امیدواریم که آقای فرزین و تیم جدیدشان در این مسیر موفق باشند و بتوانند حداقل از شدت وخامت اوضاع کم کنند. ندری خاطرنشان کرد: مشکل اصلی ما در عرصه اقتصاد صرفا از طریق راهکارهای اقتصادی حل نمیشود و تا زمانی که در حوزه سیاستهای خارجی و داخلی تغییرات بنیادی و اساسی در کشور ایجاد نکنیم این مسائل و مشکلات ادامه خواهند یافت.
تنها افراد توانمند در کشور میتوانند آهنگ فروپاشی اقتصاد را کندتر کنند و در صورتی که در عرصه سیاست خارجی و داخلی تغییر بنیادی در کشور اتفاق نیفتد از دست اقتصاددانها هم کار چندانی ساخته نیست. او افزود: امروز در بانک مرکزی روسیه فرد توانمندی قرار دارد. این فرد تنها توانسته از وخامت اوضاع اقتصادی روسیه جلوگیری کند، اما سیاست خارجی روسیه به این کشور لطمه میزند و تمام تیمهای خبره اقتصادی هم قادر نخواهند بود آسیبی که سیاست خارجی و داخلی به کشور وارد کرده را جبران کنند، لذا حتی در صورتی که از حداکثر ظرفیت حرفهای کشور برای مدیریت اقتصادی استفاده شود و بهترین تیم را هم در راس امور اقتصادی قرار دهند باز هم این تیم نمیتواند معجزهای برای کشور داشته باشد، چراکه امروز در عرصههای خارجی کشور با مشکلات زیادی مواجه هستیم. تا زمانی که این اصلاحات صورت نگیرد بهترین تیمهای اقتصادی هم قادر به تغییر اساسی نیستند، اما میتوانند از آهنگ فروپاشی اقتصادی کم کنند و جلوی رشد منفی اقتصاد را در حوزههای مختلف بگیرند.