اقتصاد۲۴- بیش از هفتاد روز از آخرین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و امریکا در وین گذشته است. آخرین دور مذاکرات ایران و کشورهای امضاکننده برجام، ازجمله امریکا، سیام خرداد ماه سال جاری در وین برگزار شد که البته به نتیجه نهایی نیز منجر نشد. هرچند بسیاری از مقامات ایران و دیگر کشورها اعلام کرده بودند مذاکرات در مراحل نهایی است و تنها چند گام به احیای برجام باقی مانده است، اما با داغ شدن تنور انتخابات در ایران، این مذاکرات عملا متوقف شد تا سکان امور به دست دولت سیزدهم و سید ابراهیم رییسی سپرده شود.
وقفه در مذاکرات هستهای در حالی رخ میدهد که بسیاری از کشورهای امضاکننده برجام و همچنین تحلیلگران بر این عقیدهاند که این وقفه به هیچ عنوان به نفع احیای برجام نیست. اخیرا نیز حسین امیرعبداللهیان، وزیر امورخارجه جدید ایران اعلام کرده «درباره موضوع هستهای و مذاکرات وین فکر میکنم اولین اشتباه امریکاییها این است که گاهی در مصاحبهها اعلام میکنند پیشنهادات ما برای همیشه روی میز نخواهد ماند یا اگر ایران در وین مذاکره نکند ما گزینههای دیگر داریم؛ این حرفها تکراری و خستهکننده است که همواره میزنند.»
امیرعبداللهیان اخیرا در گفتوگوی ویژه خبری شبکه دو سیما گفت «من خیلی سفت به طرف مذاکرهکننده اتحادیه اروپا گفتم امریکاییها تا یاد نگیرند مودبانه با ملت بزرگ ایران صحبت کنند از ادبیات تهدید هیچ نتیجهای نخواهند گرفت و اگر بخواهند این ادبیات را ادامه دهند پیام سازندهای برای دولت جدید نیست.»
هرچند امیر عبداللهیان اعلام کرد که «ایران از مذاکرهای که منطق برای آن حاکم باشد استقبال میکند و حتما به دنبال فرار از میز مذاکره نیست.»، اما در عین حال درخصوص وقفه در از سرگیری مذاکرات گفت: «طرف مقابل خودش این درک را دارد که یک پروسه دو تا سه ماهه زمان میبرد که دولت جدید مستقر شود و برنامهریزی برای هرگونه تصمیم داشته باشد.» در آنسو، اما امریکا که در واقع طرف اصلی مذاکرات هستهای محسوب میشود اعلام کرده مذاکرات هستهای در وین نمیتواند به صورت نامحدود ادامه داشته باشد.
علاوه بر این رابرت مالی نماینده دولت جو بایدن در امور ایران با «تحریکآمیز خواندن» گامهای اخیر ایران در مورد برنامه هستهای گفته که این اقدامات نشان میدهد توافق هستهای دیگر معنایی ندارد و فرصتی برای دستیابی به بازگشت به برجام وجود نخواهد داشت. اشاره رابرت مالی به گام ایران در آغاز غنیسازی ۶۰ درصدی، افزایش ذخایر اورانیوم غنیسازی و اعمال محدودیت بر بازرسی بازرسان آژانس است.
به نظر میرسد که یکی از گرههای اصلی مذاکرات در وین مساله تضمین دادن امریکا به ایران برای عدم خروج از برجام در دولتهای آینده است؛ مسالهای که امریکاییها اعلام کردهاند قادر به انجامش نیستند.
مساله دیگر تحریمهای جدیدی است که فراتر از برجام توسط دولت ترامپ علیه ایران اعمال شده و ایران معتقد است که این تحریمها نیز با هدف تاثیرگذاری بر برجام و تضعیف این توافق انجام شده و آنها نیز باید برداشته شوند، اما امریکاییها بر این عقیدهاند که این تحریمها ربطی به مفاد برجام ندارد. برای مثال ایران خواستار لغو کلیه تحریمهای اعمال شده از سوی امریکا از جمله تحریمها علیه سپاه و گروههای شبه نظامی تحت حمایت ایران در منطقه و تحریمهای اعمال شده علیه برنامه موشکی شده است.
به اعتقاد تحلیلگران این خواستهای است که قطعا امریکا با آن موافقت نمیکند، چراکه واشنگتن معتقد است بخشی از این تحریمها مربوط به دولت امریکا نیست بلکه در ارتباط با کنگره امریکاست.
با توجه به اینکه در کنگره امریکا مخالفت زیادی در مورد مساله ایران و برجام وجود دارد به نظر میرسد دولت بایدن حاضر به امتیاز دادن بیش از اندازه به ایران نخواهد بود، چراکه دولت بایدن نمیخواهد خود را در معرض انتقاد سیاسی از سوی همحزبیهایش و جمهوریخواهان در قبال هرگونه شکست در نوع مواجهه با ایران قرار دهد.
در چنین شرایطی نوع رویکرد دولت ابراهیم رییسی در قبال مذاکرات برجام از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. اما نگاهی به دولت رییسی و کابینهاش نشان میدهد که اساسا از میان مسوولان این دولت، فردی را نمیتوان یافت که نسبت به اصل برجام و در قدم بعد، نسبت به احیای آن نظر مساعد و شفافی داشته باشد.
اگرچه در حال حاضر پرونده مذاکره برجام از سوی وزارت خارجه دنبال میشود، اما زمزمههایی در این خصوص که قرار است این پرونده بار دیگر به شورای عالی امنیت ملی سپرده شود، به گوش میرسد. علاوه بر این، انتصابهای رییسی در وزارت امورخارجه و سازمان انرژی هستهای نیز نشان میدهد که ابراهیم رییسی در این انتصابها فاکتور پیشبرد مذاکرات برجام را لحاظ نکرده است.
امیرعبداللهیان وزیر خارجه دولت رییسی مشهور است که در امور منطقهای تخصص دارد و سالها معاون عربی آفریقایی وزارت خارجه بوده است. از سوی دیگر انتصاب اسلامی به سمت ریاست سازمان انرژی اتمی نیز نشان از این دارد که رییسی نسبت به دریافت ابتکارات تاکتیکی و فنی از سوی سازمان انرژی اتمی درخصوص پرونده برجام تمایلی از خود نشان نداده است.
اسلامی در دولت حسن روحانی وزیر راه، مسکن و شهرسازی بود و تخصص او عمران است. این در حالی است که در دولت روحانی، علیاصغر صالحی از دیپلماتهای باسابقه و خوشنام که در بحث هستهای صاحب تخصص عالی دانشگاهی بود، سکان امور را در دست داشت.
صالحی حتی در دوران مذاکرات برجام در دولت نخست روحانی مباحث فنی را در مذاکرات پیش برده بود. بهطور کلی میتوان گفت که رویه و رویکرد دولت ابراهیم رییسی برمبنای احیای برجام قرار نگرفته است و اساسا برجام اولویت دولت رییسی نیست. از این جهت است که طی یک ماهی که از تشکیل دولت رییسی میگذرد کمتر موضع «فعالی» از سوی این دولت درخصوص برجام و مذاکرات هستهای اعلام شده است و نوعی سکوت در این حوزه بر دولت حاکم است.
این در حالی است که در آنسو مذاکرات و رایزنیهای علنی و پشت پردهای میان کشورهای امضاکننده برجام در جریان است. در آخرین نمونه این تحرکات میتوان به دیدار نفتالی بنت، نخستوزیر رژیم صهیونیستی و جو بایدن رییسجمهوری امریکا اشاره کرد.
به گزارش آکسیوس در این دیدار طرفین درباره پرونده هستهای ایران به رایزنی پرداختند. هرچند نفتالی بنت در این دیدار عنوان کرد که دولتش به صورت آشکار با توافق هستهای مقابله نخواهد کرد، اما تاکید کرد کشورش با بازگشت واشنگتن به توافق هستهای با ایران مخالف است.
بیشتر بخوانید: تیم مذاکره کننده هستهای تغییر میکند؟