اقتصاد۲۴– سال جاری درحالی به روزهای پایانی خود نزدیک میشود که بلاتکلیفی همچنان بر روابط خارجی ایران سایه دارد. این وضع برخلاف همه امیدواریهایی است که در بازگشت تهران به میز گفتگوهای وین برای ایجاد توافق در احیای برجام شکل گرفت.
انتخاب دولت «ابراهیم رئیسی» در بازگشت به میز گفتگو به جای منازعه بر سر برجام، مفهومی از واقعگرایی خردمندانه را مقابل ایدههای انتزاعی مخالفان بازگشت فعال به جامعه بین المللی بروز داد. خوب یا بد، توافقی در حال شکلگیری بود که در صورت تحقق، فرصتی دوباره را به ایران برای ایجاد موقعیتی متفاوت از آنچه به آن مبتلاست، ایجاد میکرد. این امید چنان پررنگ شد که حتی مخالفان برجام با نگاه به واقعیتهای جاری در کشور، مجبور به سکوت شده و به نظر میرسید به ترجیحات نظام تن دادهاند.
تا پیش از اقدام نظامی روسیه در اوکراین، میشد چنین پنداشت که اگر اعضای گروه مذاکره کننده با تهران در وین، نمایندگان دو بلوک شرقی و غربی رقیب در جامعه جهانی هستند، اما بر سر محتوای توافقنامه احیای برجام نظر مشترک دارند. متن توافق پیشنهادی به تهران همانی است که تا کمی پیش از این «میخائیل اولیانف» نماینده ویژه دولت روسیه با نگاهی مثبت از آن یاد میکرد. او حتی گفت؛ تا توافق پنج دقیقه باقی است. طرفه اینکه او در هفتههای قبلتر، تعلل تهران را برای قبول توافق مورد انتقاد قرار داده بود و بر سرعت انجام آن در فرصت باقیمانده تأکید داشت.
وقوع جنگ در اوکراین به ناگاه معادلات را به هم ریخت. مسکو حالا نه به عنوان یکی از اعضای مذاکره کننده در وین که برای نزدیکی مواضع تهران و واشنگتن بر سر احیای برجام تلاش میکرد، بلکه به عنوان یک طرف مدعی، خواستار تضمین منافع خود از سوی واشنگتن در پسا برجام شد. اطمینان مسکو در تأثیرگذاری ادعایش، همان توقفی است که اکنون بر نتیجه پایانی مذاکرات وین تحمیل کرده است.
منفعت جویی مسکو از مذاکرات وین، با شروع دور تازه نقد و مخالفتها با توافق در دست انجام همراه شد. برخی مخالفان با نقد بند بند توافق، آن را تسلیم تهران در برابر خواستهای غرب و به ویژه دولت امریکا دانستهاند. آنان پا را فراتر گذاشته و تیم مذاکره کننده ایرانی را که با مدیریت دولت اصولگرای سیزدهم عمل میکند، زیر شلاق انتقاد و اتهام قرار داده و ایشان را وابستگان به تیم «محمد جواد ظریف» و دولت دوازدهم خواندهاند. در نگاه مخالفان و منتقدان، دولت رئیسی و تیم دیپلماسی او همان راهی را میروند که به زعم آنان دولت «حسن روحانی» با گرایشهای غربی دنبال میکرد. یکی از منتقدان گفته است که «امیر عبداللهیان» وزیر امور خارجه در پاسخ به نقدهای او در باره توافقنامه در حال انجام بر این نکته اشاره کرده که «اگر روزگاری کف مطالبات تهران برجام بود، حالا، اما سقف مطالبه برجام است.»
بیشتر بخوانید: جزییات درخواست امنیتی اسرائیل و امارات از آمریکا برای تضمین امنیتی برجام