اقتصاد24- در این ماه تمامی متغیرهای بورسی از ارزش معاملات سهام گرفته تا خروج سرمایههای حقیقی افول کردند و همچنان نقطه پایانی برای این اصلاح طولانیمدت دیده نمیشود. در دیگر بازارها نیز شرایط مشابهی حاکم بود. در فروردین بهای دلار ۵/ ۳ درصد و قیمت سکه ۵/ ۸ درصد کاهش یافت.
پرونده بورس تهران در اولین ماه از سال 1400 بسته شد تا این ماه با افت 7/ 6 درصدی عنوان منفیترین فروردین تاریخ بورس را به خود اختصاص دهد. در این ماه که میتوان آن را ماه رکوردشکنیهای منفی بازار سرمایه دانست، ارزش معاملات تا حد زیادی افت کرد، تا آنجا که برای نخستین بار، ارزش معاملات صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله از ارزش معاملات خرد پیشی گرفت و بسیاری از نمادهای غیردلاری این بازار برخلاف ماهها و سالهای اخیر بالاخره از نمادهای دلاری در جلب نظر خریداران موفقتر عمل کردند. این امر که اصلیترین دلیل آن از ابهامات مسیر پیشروی برجام و احتمال افت قیمت دلار ناشی میشد، سبب شد تا در کنار دامنه نوسان نامتقارن تداوم یافته در ماه فروردین شاهد ثبت منفیترین بازده فروردین ماه در طول تاریخ فعالیت بورس تهران باشیم. بر این اساس در حالی که بسیاری از سرمایهگذاران بازار یاد شده نخستین ماه سال را به طور معمول ماهی پر سود میدانستند فروردین ۱۴۰۰ کار خود را با عقبگرد منفی 7/ 6 درصدی به پایان رساند. در دیگر بازارهای دارایی دلار با افت 5/ 3 درصدی مواجه شد و سکه کاهش 5/ 8 درصدی را ثبت کرد.
عقب نشینی همه جانبه
روز گذشته با خاتمه یافتن داد و ستدها در بورس تهران معاملات نخستین ماه از سال ۱۴۰۰ با ثبت آماری دلسردکننده خاتمه یافت. فروردین ۱۴۰۰ اگرچه مانند بسیاری از فروردینهای دیگر به تاریخ ۶ دهه فعالیت بازار سهام پیوست اما در طول این مدت هیچگاه پیش نیامده بود فرا رسیدن نخستین ماه سال برای بازار سرمایه تا این حد بد باشد. بر اساس آنچه که بررسیهای «دنیای اقتصاد» از عملکرد بازار سرمایه در سنوات اخیر نشان میدهد فروردین سال جاری با کسب بازده منفی 7/ 6 درصدی رکورد منفیترین فروردین تاریخ بورس را به ثبت رسانده است. این در حالی است که در حافظه تاریخی فعالان بازار سهام نخستین ماه سال عموما ماهی سبز رنگ بوده که در آن بازدهیهای مثبت بسیاری به ثبت رسیده است. برای مثال تنها در ۱۵ سال گذشته بازار سهام ۴ رکورد بالای ۱۳درصدی در بازده فروردینماه داشته که بیشترین آن با ثبت رکورد 5/ 34 درصدی مربوط به سال 99 بوده است. آنچه که آمار نشان میدهد سال ۱۴۰۰ با پشت سر گذاشتن رکورد سال ۹۳ در ثبت بازدهی منفی به این رقم دست یافته است. در آن سال که دست بر قضا آن هم نخستین سال پس از ریزش سنگین دماسنج اصلی بازار سرمایه بود؛ رکورد منفی 1/ 6 درصدی ثبت شده است. اگرچه این چرخه تکراری بارها در بازار یاد شده تکرار شده و بعد از هر بار افزایش شدید قیمت ارز در سالهای اخیر شاهد تکرار این الگو بودهایم، با این حال دادهها نشان میدهد که تب تند بورس ۹۹ در 6ماهه نخست آن سبب شده تا شاهد افت بیشتری در قیمت سهام نسبت به موارد مشابه قبل باشیم.
در این شرایط عرق سرد بورس تهران شاخص را به سطح یک میلیون و ۲۱۹ هزار واحد رسانده و سبب شده تا ارزش این بازار که اوج آن یعنی ۱۹ مرداد ماه سال گذشته ۷۷۷۷ هزار میلیارد تومان بود حالا به سطح ۴ هزار و ۸96 هزار میلیارد تومان برسد. رقم یاد شده در شرایطی به ثبت رسیده است که در واپسین روز از سال ۱۳۹۹ ارزش بازاری کلیه سهام موجود در بورس به ۵۲۲۳ هزار میلیارد تومان بالغ میشد.
با این حال اگر از نقطه رکورد منفی بازده در بازار سرمایه طی یک ماه اخیر بگذریم این ماه را باز میتوان ماه رکوردشکنیهای پی در پی دانست، البته متاسفانه تمامی این رکورد شکنیها منفی بوده است. در طول این مدت بازار سهام آنچنان عقب رفته که در آن ارزش معاملات خرد در بورس حتی وارد کانال ۶۲۴ میلیارد تومانی هم شد این در حالی است که در ۱۴ مرداد ماه سال گذشته ارزش معاملات در بورس در حدود ۲۳ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان بوده است.
تداوم فرار حقیقی
چرا وقتی سال ۱۴۰۰ شروع شد کمتر کسی فکر میکرد که نخستین ماه معاملاتی آن یکی از بدترین رکوردها در طول 6 دهه گذشته را برای بازار سرمایه به ثبت برساند. به جز آماری که تاکنون به آن اشاره شد بررسی نسبت تغییر مالکیت در بورس از حقیقی و حقوقی نشان میدهد که در نخستین ماه سال جاری ۵ هزار و ۳۵۰ میلیارد تومان از پول سرمایهگذاران خرد بازار از چرخه مستقیم معاملات سهام خارج شده است. دادوستدهای این ماه در حالی خاتمه یافته که از کل روزهای معاملاتی تنها در سه روز شاخص کل رنگ سبز را به خود دید. البته این سه روز نیز چندان دستاورد مثبتی برای بازار سرمایه نداشتند و اگر تاریخ بیست و چهارم فروردین را از روزهای دیگری که دماسنج اصلی بازار در آن سبزپوش بود کنار بگذاریم در دو روز دیگر یعنی روز نخست فروردینماه و روز آخر آن هم شاهد خروج پول حقیقی از بازار سرمایه بودهایم. بر این اساس بیست و چهارم فروردین تنها روزی بود که در طول یک ماه یاد شده شاخص ورود و خروج پول حقیقی به بازار رنگ سبز را نشان میدهد. از این رو بیراه نیست اگر بگوییم که فروردین، ماه احاطه حقوقیها بر معاملات بازار سرمایه بوده است.
سرمایهگذاران که در طول ماههای اخیر به واسطه تصمیمات شورای عالی بورس نظیر دامنه نوسان نامتقارن و عوامل دیگر تصویری بدبینانه از ریسکهای سیستماتیک به خصوص از منظر قانون گذاری در بازار سرمایه پیدا کردهاند، طی یک ماه گذشته تا جایی که توانستهاند از سد صفهای فروش گذشته و حتی با قبول ضررهای سنگین نسبت به قیمت میانه سال ۹۹ دارایی خود را از بورس و فرابورس بیرون کشیدهاند.
ارزش معاملات در محاق
همانطور که پیشتر نیز اشاره شد ارزش معاملات در طول یک ماه گذشته افتی جدی داشت که خود گواهی است بر آسیب دیدن اعتماد به آینده بازار سرمایه در طول یک ماه اخیر. بررسیهای «دنیای اقتصاد» نشان میدهد که عملکرد فروردینی بازار مورد بحث در شرایطی خاتمه یافته است که از کل ارزش معاملات ۵۶ هزار و ۸۵۷ میلیارد تومانی بورس، ۴۹ هزار و ۲۳۷ میلیارد تومان به معاملات خرد اختصاص داشته است. این عدد اگرچه به روال گذشته حجم بالایی از کل ارزش معاملات را به خود اختصاص داده اما در جزئیات دارای نکاتی قابلتوجه است. افت قابلتوجه میانگین ارزش معاملات نسبت به میانگین ۱۰ هزار میلیارد تومانی سال ۹۹ در شرایطی روی داده که بازار سرمایه در بیشتر نمادهای خود شاهد کاهش قیمت بیش از ۵۰ درصدی بوده و در طول این مدت قیمتها در بازارهای جهانی نیز افزایش قابلتوجهی پیدا کرده است. بر اساس آنچه که بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند هماکنون فعالان بازار سرمایه در مواجهه با شروع گفتوگوهای سیاسی پیرامون برجام و مشخص نبودن آینده مسند ریاستجمهوری تا انتخابات سال جاری، در صدد آن برآمدهاند برای گریز از پذیرش ریسک بیشتر فعلا تمایل چندانی به افزایش تقاضا در بازار سرمایه نشان ندهند. تمامی اینها به کنار دامنه نوسان نامتقارن که در تمامی روزهای این ماه به طرف تقاضا در بازار سرمایه ضربه زده نیز خود به دلیلی تبدیل شده تا در رویارویی با صفهای فروش سنگین در این بازار کمتر کسی تمایلی برای به خطر انداختن دارایی خود در بورس یا فرابورس داشته باشد. در حال حاضر مقایسه ارزش معاملات خرد در مجموعه بورس و فرابورس فروردین ماه سال ۱۴۰۰ نشان میدهد که بازار با میانگین سال ۹۹ اختلافی حدودا 7 هزار میلیارد تومانی دارد و در شرایطی به استقبال از معاملات اردیبهشت ماه رفته که ارزش معاملات روزانه خرد آن به میانگین سال ۹۸ در حدود 2 هزار میلیارد تومان بسیار نزدیکتر است. ذکر این نکته ضروری است که در طول یک ماه اخیر بورس تهران تنها روزانه نزدیک به ۲ هزار و ۹۰۰ میلیارد تومان معاملات خرد داشته است.