اقتصاد۲۴– در این دو سال گذشته، اگرچه کرونا بر حوزهی فرهنگ و هنر تأثیرات مخرب بسیاری برجای گذاشت، اما کتاب توانست تا حد زیادی از این خطر جان سالم به در ببرد و نه تنها با رویکردهای منفی کرونا روبرو نشد بلکه با تجارب تازه توانست به شکل دیگری ادامهی حیات دهد.
سایهی سنگین کرونا، مرگ و میر، بیماری، مشکلات معیشتی و… سال ۱۴۰۰ را به یکی از تیرهترین سالها در حوزهی فرهنگ و هنر بدل کرد، اما تأثیر این مسائل بر حوزهی کتاب متفاوت بود. وجود فعالیتهای مثبتی همچون نمایشگاه مجازی کتاب، نمایشگاه مجازی استانها و… توانست کتاب را از گزند کرونا نجات بخشد. از سوی دیگر، در دورهی پاندمی، فروش آنلاین کتاب به صورت گسترده، پدیدهای بود که پیش از این حوزهی کتاب در چنین ابعادی با آن آشنا نبود.
اگرچه حوزهی نشر همچنان از مسائل مختلفی مانند سانسور، عدم ثبات قیمت کاغذ و… رنج میبرد، اما در دورهای که کرونا بسیاری از مشاغل را زمین گیر کرد، بازار نشر توانست همچنان خود را سرپا نگه دارد
شاید یکی از مهمترین اتفاقات حوزهی کتاب در دوران کرونا را بتوان برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب دانست که در دومین دورهی برگزاری خود با فروش حدود ۹ میلیارد تومان، در اولین روز، توانست رکورد تازهای در فروش کتاب را به ثبت برساند. اما با این همه، مشکلات حوزهی نشر، مشکلاتی ریشهای هستند که برگزاری و فروش در چنین نمایشگاههایی هم مسکنهایی است که به آن تزریق میشود.
انتظار میرود در سال جدید و با تغییر دولت و معاونت فرهنگی وزارت ارشاد، به حل مشکلات زیرساختیِ نشر توجه بیشتری شود.
«اعظم کیان افراز»، مدیر انتشارات افراز در گفتگو با «اقتصاد ۲۴» در خصوص جابه جایی دولتها و تأثیر آنها بر صنعت نشر بیان کرد: «اکنون که چند ماهی از جابجایی مدیران دولتی میگذرد، ما هنوز تغیری در سیاستهای کلان وزارت فرهنگ شاهد نیستیم.»
او ادامه داد: «البته نمایشگاه مجازی کتاب یکی از اتفاقات خوب حوزهی نشر بود، اما این را نمیتوان دستاورد دولت تازه نامید و هنوز تغییر محسوسی از سوی مدیران فرهنگی شاهد نیستیم و در واقع تغییرات به گونهای نیست که بتوان نمود عینی برای آنها آورد.»
کیان افراز با بیان این که سیاستهای کلان در حوزه نشر همواره ثابت بوده اند اظهار کرد: «تجربهی سی ساله من در حوزه نشر نشان میدهد که با تغییر دولت ها، تغییر چندانی در حوزه کتاب و صنعت نشر اتفاق نمیافتد. به طور مثال مسالهی سانسور در دولتهای مختلف ثابت بوده و اجازهی انتشار، تنها بستگی به عقاید شخصی کسی دارد که متن را میخواند و مجوز را صادر میکند. در بعضی مواقع این شخص سخت گیر و در مواقعی هم آسان گیر است و به سادگی کتاب منتشر میشود. در واقع این اشخاص هستند که در دولتهای مختلف نظر خود را به کتاب تحمیل میکنند و ساز و کار سانسور در دولتهای مختلف تغییری نمیکند. ما همچنان اسامیای داریم که در هیچ دولتی مجوز انتشار آثارشان صادر نمیشود.»
این ناشر با بیان این که کرونا تغییرات گستردهای در حوزهی فرهنگ و هنر ایجاد کرد گفت: «با وجود کرونا مشخص شد که آسیب پذیرترین حوزه، همین فرهنگ و هنر است، اما خوشبختانه با پیشرفت تکنولوژی و فضاهایی که در شبکههای مجازی ایجاد شد، کتاب توانست از رکود صد درصدی نجات پیدا کند، اما همچنان وضعیت همانطور که بوده هست. در ابتدای پاندمی، ناشران و کتابفروشان نمیدانستند چه باید بکنند و سردرگم شده بودند، اما رفته رفته شکل و نوع برخورد با کرونا را آموختند.»