اقتصاد۲۴– اگر چه در واپسین روزهای پایانی سال گذشته هیاتهای اروپایی حاضر در وین با گرفتن عکس یادگاری از احتمال پایان مذاکرات و نزدیک بودن حصول توافق خبر دادند، اما ظهر ۲۰ اسفندماه سال گذشته (۱۱ مارس) بود که جوزف بورل در توئیتی از توقف مذاکرات وین به دلیل تاثیر و نفوذ «عوامل خارجی» خبر داد؛ توقفی که تنها به فاصله ۴۸ ساعت بعد از بازگشت علی باقری کنی، معاون سیاسی و مذاکره کننده ارشد دولت رئیسی به وین رقم خورد. با وجود آنکه مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا مصداقی برای گفته خود (عوامل خارجی) به عنوان دلایل توقف مذاکرات مطرح نکرد، اما با گذشت ۲۳ روز از توقف مذاکرات به نظر میرسد شرایط به سمت نوعی انسداد و حتی شکست در روند احیای برجام میل میکند تا جاییکه خبرهای واصله حکایت از برچیده شدن چادر خبرنگاران در مقابل هتل کوبورگ وین، محل برگزاری مذاکرات دارد. در این بین به باور قاطبه کارشناسان، تحلیلگران و ناظران امر دو عامل بیش از سایر پارامترها در توقف مذاکرات وین دخیل بوده اند؛ نخست نقش مخرب مسکو در روند مذاکرات احیای برجام و دیگری درخواست تهران برای خروج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از لیست گروههای تروریستی ایالات متحده و تحریمهای آمریکا. با اینحال ارزیابی متنوع و حتی متضادی در خصوص وزن دهی به هرکدام از این دو عامل مطرح میشود، کما اینکه طیفی از کارشناسان بر دخالتهای مخرب روسیه بر روند مذاکرات وین تاکید دارند و در مقابل برخی معتقدند اصرار ایران بر خطوط قرمز خود مبنی بر خروج سپاه از لیست گروههای تروریستی و تحریمهای آمریکا عملاً به توقف و حتی انسداد مذاکرات انجامیده است. هر چند که در این میان پارامترهای دیگری از کارشکنی دولت بایدن و مانع تراشی کنگره با محوریت جمهوریخواهان گرفته تا مخالفت برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس و مشخصا اسرائیل هم میتوانند در تداوم این توقف و انسداد نقش آفرین باشند. پیرو آنچه که گفته شد در گفت و گویی را با حشمت الله فلاحت پیشه، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در دوره دهم و سیدجلال ساداتیان، سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در انگلستان، نماینده اسبق و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در دوره چهارم به واکاوی هر چه دقیقتر دلایل و عوامل توقف مذاکرات وین پرداخته است که در ادامه از نظر میگذرانید:
در ابتدا سیدجلال ساداتیان پیرامون ماهیت توقف سه هفتهای مذاکرات وین بر این باور است که این توقف بیش از آنکه توقفی از جنس اختلاف نظر فنی بین طرفین باشد ناشی از تقابل سیاسی با محوریت تهران – واشنگتن است؛ چون به نظر میرسد شرایط کنونی مذاکرات وین که عمدتاً از طریق موضعگیریهای دیپلماتیک طرفین قابل ارزیابی است نشان میدهد مسائل اختلافی باقی مانده ارتباطی به حوزه فنی پرونده فعالیتهای هستهای ایران ندارد و بیشتر متمرکز بر مسائل حوزه سیاسی به خصوص بعد از جنگ اوکراین است. چرا که به هر حال این جنگ اساساً صحنه سیاسی و دیپلماتیک جهانی را به طور کلی دگرگون کرده و از این منظر یقیناً مذاکرات وین هم تحتالشعاع جنگ اوکراین و تقابل روسیه با غرب قرار گرفته است.
سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در انگلستان در ادامه تشریح کرد: اگرچه ماهیت توقف کنونی در مذاکرات وین عمدتاً از جنس سیاسی است تا فنی، اما به نظر میرسد بعد از جنگ اوکراین روسیه با مانور روی نقش فنی خود در احیای برجام مانند همکاری با جمهوری اسلامی ایران در نیروگاه اتمی بوشهر، فردو و همچنین تحویل اورانیم غنی شده بالاتر از ۳.۶۷ و تبدیل آن به کیک زرد عملاً سعی دارد منافع سیاسی خود را با هدف موازنه سازی در برابر اروپاییها و آمریکا در بطن مذاکرات وین پی بگیرد. این موازنه سازی در شرایط حساس فعلی برای روسیه تا آنجا اهمیت دارد که حتی حاضر به کارشکنی و توقف عمدی در مذاکرات وین شده است. از این حیث مسکو با مطرح کردن درخواستش مبنی بر گرفتن تضمین کتبی از واشنگتن برای مستثنی شدن روابط روسیه و ایران در حوزه هستهای شرایطی را رقم زد که ذیل مسائل فنی برجامی، منافع سیاسی روسیه بعد از تجاوزش به اوکراین از طریق مذاکرات وین تحقق پیدا کند. همین درخواستهای روسیه در ادامه کار را به توقف بیش از سه هفتهای مذاکرات وین کشانده است؛ توقفی که هر روز به درازا بکشد تنها تبعات مخرب سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی و معیشتی برای ملت ایران دارد، آن هم در شرایط کنونی که بعد از جنگ اوکراین و افزایش بهای انرژی در بازارهای جهانی بهترین فرصت برای حصول توافق و تحریمها شکل گرفته است.