اقتصاد ۲۴- الهام اقبالی مدرس دانشگاه با انتشار مطلبی با عنوان “منفعتطلبی، ابزاری برای تحلیل” در دنیای اقتصاد اعلام کرد: یکی از قوانین طبیعی درباره انسان، میل به سودجویی و منفعتطلبی بوده و مفهومی کلیدی در علم اقتصاد، جامعهشناسی، علوم سیاسی و تاریخ است.
حتی میتوان این مفهوم را در فلسفه، حقوق، تعلیموتربیت و رشتههای دیگری نیز یافت. همچنین افرادی که در زندگی عملی- در حقوق، سیاست و… – فعال هستند نیز این مفهوم را بهکار میبرند. در واقع یکی از مهمترین خصوصیات مثبت مفهوم منفعت، انعطافپذیری است که میتواند بهسادگی در زمینههای متفاوت و برای تحلیل پدیدههای مختلف بهکار گرفته شود.
علم اقتصاد از ابتدای تاسیس، جستوجوی منفعت شخصی را یگانه اصل هدایتگر کنش انسان تلقی میکند. یکی از اصول کلی که در کتاب ثروتملل آدام اسمیت مطرح شد این بود که پدیدههایی که به افزایش ثروت جامعه میانجامند از آزادی بشر در پیجویی منابع مادی ناشی میشوند. از نظر وی اقتصاد باید آزاد باشد تا بتواند رفاه عمومی را تامین کند. در این وضعیت محرک اصلی فعالیت اقتصادی هر فرد، تنها منافع شخصی وی است.
آدام اسمیت میگوید: این از خیرخواهی قصاب و نانوا نیست که شام و ناهار ما را ترتیب میدهند، بلکه صرفا به ملاحظه منافع آنها است. به انسانیت و نوعدوستی آنها متوسل نمیشویم، بلکه به نفعطلبی و سودجویی آنها مراجعه میکنیم (این بحث جدا از مباحث مربوط به منافع جمعی در دیدگاه اسلام و نیز برخی انتقادات وارد شده به انسان اقتصادی در برخی مکاتب اقتصادی است. آنچه در اینجا اهمیت دارد وجود ویژگی ذاتی منفعتطلبی در نهاد انسان است، همچنین در مکاتب مختلف اقتصادی مورد توافق همگان است).
منفعت تنها در چارچوب جامعه میتواند محقق شود و نقش روابط اجتماعی همیشه باید در تحلیل منافع در نظر گرفته شود. سوئدبرگ (Swedberg) در کتاب منفعت بیان میدارد که باید منفعت را به مثابه مفهومی اصلی در علوم اجتماعی جدی گرفت و این مسئله برای جامعهشناسی اقتصادی قطعا لازم اجرا است. منافع، مردم را مجبور میکند صبح زود از خواب بیدار شده و کل روز بهسختی کار کنند.
بیشتر بخوانید: آمادگی شاخص بورس برای بازگشت به مدار صعودی