اقتصاد۲۴– در حالی که برخیها گمان میکردند با از سرگیری مذاکرات هستهای در قطر، احیای برجام بیش از گذشته در دسترس باشد، شواهد و قرائن حاکی از آن است که اختلافات همچنان پابرجاست. به نظر میرسد احیای برجام حداقل با سه مانع اصلی روبرو است.
نخستین مانع مربوط به ارائه تضمین از سوی امریکا برای عدم خروج دوباره از این توافق میشود.
مانع دوم مربوط به خارج کردن سپاه از لیست سازمانهای تروریستی خارجی وزارت خارجه امریکا (FTO) است؛ و مانع سوم درخواست ایران برای لغو کلیه تحریمهای اعمال شده از زمان خروج ترامپ از برجام است.
در مورد اول بایدن مدعی است که طبق قوانین امریکا نمیتواند تضمینی برای عدم خروج رئیسجمهور بعدی امریکا از توافق برجام بدهد. در مورد دوم نیز با توجه به هزینههای سیاسی بالایی که برای او در داخل امریکا دارد رسما عنوان کرده حتی به قیمت مرگ برجام، سپاه را از لیست سیاه خارج نمیکند. در مورد سوم نیز امریکا عنوان کرده درخواست ایران فراتر از تعهدات برجامی امریکا است.
این شرایط باعث شده شانس احیای برجام بیش از هر زمان دیگر کاهش یابد. با این حال به نظر میرسد با برخی ابتکارات شاید بتوان این توافق را از مرگ نجات داد و در عین حال از امکان خروج مجدد امریکا از آن و شکلگیری دوباره بحران جلوگیری کرد.
احتمالا نخستین مانع ذکر شده در بالا مهمترین مانع احیای برجام حداقل از دیدگاه ایران است؛ چراکه امکان خروج دوباره امریکا از این توافق به معنای تمسخر و مورد مضحکه قرار دادن ایران و فراهم آوردن بحران سیاسی –اقتصادی بزرگتری برای کشور خواهد بود. همچنین از آنجا که محبوبیت بایدن در میان روسای جمهور امریکا به پایینترین سطح در ۷۰ سال گذشته رسیده و احتمال پیروزی ترامپ یا کاندیدای جمهوریخواه دیگری در انتخابات ۲۰۲۴ وجود دارد، این ملاحظه برای رهبران ایران مهمتر میشود.
از آنجا که بایدن به لحاظ قانونی نمیتواند تضمینی برای عدم خروج رئیسجمهور بعدی امریکا از برجام بدهد، یک راهحل این است که همانطور که ترامپ با اقدامات خود امکان احیای برجام را سخت کرد، اقداماتی انجام داد که امکان خروج مجدد امریکا از این توافق را تا حدودی غیرممکن ساخت.
در این ارتباط پیشنهاد میشود در متن توافق این بند اضافه شود که خروج امریکا یا متحدین اروپایی آن از برجام به منزله اعطای مجوز قانونی به ایران برای ساخت سلاح هستهای خواهد بود.
در واقع چنانچه امریکا بخواهد در آینده از برجام خارج شود عملا به این معنا خواهد بود که با ساخت سلاح هستهای توسط ایران موافق است و حق هرگونه اعتراض را از خود سلب میکند.
به این ترتیب هزینه خروج رئیسجمهور بعدی امریکا از برجام بسیار بالا خواهد رفت و تقریبا چنین تصمیمی را غیرممکن میسازد. البته نگارنده این هزینه را در بالاترین سطح گرفته، وگرنه میتوان در مذاکرات آن را به اعطای مجوز قانونی به ایران برای خروج از NPT نیز تغییر داد.
بیشتر بخوانید: پنجره احیای برجام در حال بسته شدن است