اقتصاد۲۴– کمافیالسابق در ۱۳۸ روزی که از توقف مذاکرات وین میگذرد، تهران و واشنگتن همدیگر را مقصر عدم احیای برجام و ازسرنگرفتن مذاکرات میدانند. در همین راستا از یک سو ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در توییتر خود نوشت: «جمهوری اسلامی ایران در برجام بوده و هست، طرفی که باید برای بازگشت، حسن نیت و التزام خود را ثابت کند، دولت آمریکاست». در مقابل ند پرایس، همتای آمریکایی او نیز در کنفرانس خبری تأکید دارد که دولت بایدن تصمیم سیاسی خود را در زمینه احیای برجام گرفته و این ایران است که باید انتخاب نهایی خود را داشته باشد.
در این بین که روزبهروز امیدها برای احیای برجام کمرنگتر میشود، شاهد تقابل لفظی بین رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران هستیم که نشان میدهد نگرانیها درخصوص ابعاد فعالیتهای ایران در حوزه هستهای به دلیل تأخیر در احیانشدن برجام پررنگتر از گذشته شده است. تماس تلفنی دوساعته امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، با سیدابراهیم رئیسی، همتای ایرانی او، درباره احیای برجام هم گویا تیر آخر اروپاییها برای فشار به تهران با هدف احیای برجام بود که نتیجهای هم در بر نداشت.
درعینحال آنگونه که پیداست تلاشهای منطقهای بهخصوص تحرکات قطر و نیز عمانیها هم نتوانست به کاهش اختلافات و احیای برجام منجر شود. در چنین شرایطی ایهود باراک، نخستوزیر پیشین اسرائیل، در مقالهای برای «تایم»، مواضعی رادیکال مبنی بر حمله گسترده نظامی علیه جمهوری اسلامی را مطرح کرده است؛ چراکه به باور باراک باید ایران با توان نظامی هستهای را پذیرفت. همه نکاتی که بیان شد، گواه آن است که باید ازسرگیری مذاکرات و احیای برجام را به خاطرهها سپرد.
۳۱ تیر بود که رافائل گروسی در مصاحبه با نشریه «اِلپائیس» اسپانیا از رشد کمی و کیفی فعالیتهای هستهای ایران بهخصوص در غنیسازی و ایجاد مشکلات برای مذاکرات گفت که با واکنش محمد اسلامی مواجه شد؛ اما در ادامه مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مصاحبه دیگری با شبکه سیانان ادعاهای جدیدی را در پاسخ به رئیس سازمان انرژی اتمی ایران علیه تهران مطرح کرد که نشان میدهد تقابل این دو (آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سازمان انرژی اتمی ایران) میتواند سطحی از تقابل گستردهتر و آمادگی برای آغاز فشارهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و شورای حکام باشد.
محسن جلیلوند در همین زمینه در گفتوگویی با «شرق» اعتقاد دارد، چون ایران و ایالات متحده آمریکا به نقطهای رسیدهاند که نهتنها مسئله احیای برجام مطرح نیست، بلکه حتی ازسرگیری مذاکرات هم در دستور کار طرفین قرار ندارد، بنابراین آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز درباره ابعاد فعالیتهای هستهای ایران بیشازپیش نگران است؛ بهخصوص آنکه پس از صدور قطعنامه شورای حکام آژانس، سازمان انرژی اتمی ایران مبادرت به خاموشکردن دوربینهای فراپادمانی از تأسیسات هستهای خود کرده است. در مقابل فریدون مجلسی با نگاهی متفاوت، معتقد است آنچه شرایط کنونی را برای احیانشدن برجام رقم زده است، به شرایط سیاسی داخلی در ایران بازمیگردد، نه تحولات جهانی. به باور این دیپلمات پیشین کشور در گپوگفتش با «شرق»، اگرچه در برخی تحلیلها و نظرات کارشناسان این تلقی وجود دارد که دولت رئیسی به دنبال احیای برجام است یا جمهوری اسلامی ایران به دلایل متعدد نمیتواند احیای برجام را کلید بزند، اما بهواقع باید پذیرفت که پس از انتخابات ۱۴۰۰ و یکدستسازی قدرت عملا هم سیاست خارجی ایران و هم سیاست داخلی دچار یک دگرگونی اساسی شده است.
به این معنا که همانگونه که قدرت یکدستشده در دولت روحانی اجازه تداوم حیات برجام را نداد و بعد از خروج ترامپ از توافق هستهای اجازه احیای آن داده نشد، قطعا در دولت رئیسی بهترین سناریو را در احیانشدن برجام برای تحقق منافع سیاسی، حزبی، گروهی و جناحی خود میداند؛ چراکه تداوم فضای دوقطبی و پررنگشدن نگاه ضدآمریکایی در داخل کشور ذیل احیانشدن برجام و همچنین تشدید فضای تحریم میتواند یک موجسواری سیاسی و رسانهای را برای این جریان ایجاد کند؛ بنابراین باید گفت ایران و دولت رئیسی قید احیای برجام را به طور کامل زدهاند.