اقتصاد۲۴– این روزها برخی استدلال میکنند که پس از یک سال و نیم گفتگو، که دستاورد چندانی نداشته، چرا آمریکا ترمز گفتگوها را نکشد؟ اگر ایران گفتگوها را متوقف نگه داشته یا گفتگوها به توافق بدی میانجامد، هدف از ادامه آن چیست بویژه اگر حکومت ایران از این فرصت برای پیشبرد برنامه هستهای اش سود میبرد؟
اما دولت بایدن یا شرکای اروپایی اش، پیش از آنکه تصمیم به ترک گفتگوها بگیرند، باید چند فاکتور را در نظر داشته باشند. نخست اینکه هرچند که شانس موفقیت گفتگوها کم است، اما صفر هم نیست. چرا باید آمریکا در خروج از گفت وگوها، پیشدستی کند؟ ما پیامدهای این رویکرد را در سال ۲۰۱۸ و با خروج دونالد ترامپ از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ دیدیم که ایران، با هزینهای گران برای اقتصادش، راهی را برای مقابله با تحریمها پیدا کرد و با پشتیبانی چین و روسیه، برنامه هستهای اش را ارتقا داد.
هیچ دلیلی هم برای این باور وجود ندارد که تاکتیکهای فشار (اقتصادی و نظامی) در نبود مشوق ها، بتواند سنجشهای ایران را بطور بنیادینی دگرش دهد. من که دههها در گفتگوهای خاورمیانه (در دولتهای دموکرات و جمهوریخواه) نقش داشته ام، حتی یک پرونده را سراغ ندارم که یک طرف گفتگو از منافع بنیادین خود صرف نظر کرده باشد یا زیر فشار، به توافق تن دهد.
دلیل دیگر اینکه کنارکشیدن از میز گفتگو، بر وجهه و اعتبار آمریکا تاثیر میگذارد. گفتگو با تهران، صرفا تلاشی برای پیشگیری از یک بحران منطقهای به خاطر بلندپروازیهای کنترل نشده تهران نیست بلکه همچنین یک بازی سیاسی – دیپلماتیک است. خروج آمریکا – برای بار دوم و این بار از میز گفتگو – دست کم به یکی از ادعاهای تهران سندیت میدهد که نمیتوان اعتماد کرد که آمریکا با تغییر دولت، به تعهدات خود وفادار بماند.
اطمینانی هم نیست که در صورت کنار کشیدن آمریکا از گفت وگوها، بخش بزرگتر جامعه بین الملل در کنار واشنگتن بایستد. همانطور که یورش روسیه به اوکراین نشان داد، بیشتر جهان، چندان اشتیاقی به تحریم دیگر کشورها ندارد. کشورهای عربی خلیج فارس که نگران امنیت خود در صورت بروز رویارویی ایران و آمریکا هستند برای تقویت تماسهای خود با تهران در تلاشند و ایران پیوندهای عمیقی با روسیه و چین دارد.
سوم، اینکه توافق هستهای ۲۰۱۵، دیگر چندان موثر به نظر نمیرسد، به معنی این نیست که باید به همه تلاشهای دیپلماتیک پایان داد. باید اذعان کرد که هر گونه جایگزینی برای توافق ۲۰۱۵، با ریسکهای حتی طولانی تری روبه رو خواهد بود. برخی هم به یک توافق موقت به عنوان یک تدبیر اعتمادساز نظر دارند که برخی محدودیتها را بر فعالیت هستهای ایران در برابر لغو برخی تحریم ها، وضع میکند.
بیشتر بخوانید: آیا چین و روسیه در روند مذاکرات کارشکنی میکنند؟